پرتال امام خمینی - قدس سره

پرتال دفتر حضرت آيت الله العظمی خامنه ای - مدظله العالی

      امام رضا علیه السلام فرمود: هر کس که عاشور،  روز مصیبت و اندوه و گریه اش باشد،  خداوند روز قیامت را برای او روز شادی و سرور قرار می دهد. بحار الانوار،  ج 44،  ص . 284

 

 

احکام تفصیلی مسجد

(مجموعه پرسش و پاسخ در خصوص مسجد)

 

کدام یک از موضوعات زیر مورد نظر شماست؟

 

مصالح ساختمانی مسجد

مناره و محراب مسجد

ستون های مسجد

وضوخانه مسجد

مسجد فضایی

مسجد زیر زمینی

مسجد شیب‏ دار

نقاشی و تزیین مسجد

درباره ی لوازم مسجد

بیرون بردن لوازم مسجد

فروش لوازم مسجد

لوازم مسجد تخریب شده

آوردن قرآن و مهر از مسجد

استفاده از بلندگوی مسجد

استفاده از برق مسجد

میوه‏ های درخت مسجد

 درباره ی نماز جماعت

اهمیت نماز جماعت

شرایط نماز جماعت

نماز جماعت چند طبقه‏اقتدا در طبقات مختلف‏

اتصال صفوف جماعت

مانع بین صفوف

شرکت ‏بانوان در نماز جماعت

شرایط امام جماعت

حفظ احترام امام جماعت

امام راتب

امام جماعت دو مسجد

امامت غیر روحانی

آداب نماز جماعت

استفاده غیر عبادی از مسجد

خوابیدن در مسجد

نماز بر میت

دفن میت

برگزاری مجالس سوگواری و فاتحه

برگزاری مجلس شادی

درس و بحث

شعر خوانی

ورزش

نمایش فیلم

کتابخانه و اتاق بسیج

استفاده از وضوخانه مسجد

اماکن عبادی (غیر مسجد)

نمازخانه و مصلا

مشاهد مشرفه

حسینیه و مهدیه

کلیسا و کنیسه

مسائل متفرقه

درباره ی مسجد سازی

ثواب ساختن مسجد

تحقق عنوان مسجد

زمین مسجد

حیاط مسجد

مسجد و حسینیه(باهم)

تغییر و تبدیل مسجد

تبدیل مسجد به حسینیه

تغییر حسینیه به مسجد

تغییر نام مسجد

تخریب و بازسازی مسجد

تغییر محل شبستان مسجد

تعمیر و توسعه مسجد

مسجد قبیله ‏ای

درباره مخارج مسجد

موقوفات

اجاره موقوفات مسجد

صرف زکات در مسجد

صرف خمس در مسجد

کمک های مردمی

درباره ی عبادت در مسجد

نماز خواندن در مسجد

نماز تحیت مسجد

اماکن تخییر

جا گرفتن برای نماز

با کسانی که به مسجد نمی آیند

مستحبات مسجد

مکروهات مسجد

اعتکاف در مسجد

مسجد جامع

درباره ی حفظ حرمت مسجد

نجس کردن مسجد

تطهیر مسجد

خواندن نماز یا تطهیر مسجد؟

رفتن جنب و حائض به مسجد

بردن کودکان به مسجد

ورود غیر مسلمان به مسجد

 بردن شی‏ء نجس به مسجد

کف زدن در مسجد

 نواختن و پخش موسیقی در مسجد

درباره ی اولیاء مسجد

واقف و بانی مسجد

 متولی مسجد

اختیارات هیئت امنای مسجد

امام جماعت

شرایط مؤذن

وظیفه مؤذن

آیا تبدیل کنیف به مسجد جایز است؟

استفتائات

 

مصالح ساختمانی مسجد

٣٣-مصالح ساختمانی مسجد،  اعم از آجر و سنگ ‏و سیمان و گچ و مانند آن که در ساختن دیوار و کف و سقف مسجد بکار می ‏رود،  باید پاک باشد و بنابر احتیاط واجب آنچه در سمت ‏بیرونی دیوار مسجد بکار می ‏رود، مانند سنگها و آجرهای تزیینی و غیر آن‏ نیز باید پاک باشد (١)

٣٤-به کار گرفتن کارگر و بنای غیر مسلمان در ساختن مسجد،  در صورتی که سبب نجس شدن‏ ساختمان مسجد می‏ شود و تطهیر آن امکان ندارد،  جایز نیست (٢)

٣٥-ساختن مسجد در محلی که چاه فاضلاب و امثال آن بوده اشکال ندارد،  ولی بنابر احتیاط واجب‏ ابتدا باید نجاست محل را بر طرف کرده و سپس‏ مسجد بسازند،  مثلا خاک های نجس را بر دارند و به‏ جای آن زیر زمین بسازند یا با خاک پاک پر کنند (٣)

٣٦-فروختن در و پنجره،  و چیزهای دیگر مسجد حرام است و اگر مسجد خراب شود باید:

آنها را در تعمیر و بازسازی همان مسجد به کارببرند. 

اگر در آن مسجد قابل استفاده نباشد،  باید درمسجد دیگر مصرف شود. 

اگر به درد مسجدهای دیگر هم نخورد،  می ‏توانند آن را بفروشند و پول آن را اگر ممکن است ‏در تعمیر همان مسجد و گر نه در مسجد دیگر صرف کنند (٤)

٣٧-بردن مصالح ساختمانی،  حتی خاک و ریگ از مسجد جایز نیست،  مگر خاک های اضافی (٥)

-س:در یک روستای همجوار،  مسجدی کهنه ‏وجود دارد و روستای مذکور فاقد سکونت و مخروبه شده است، اهالی در نظر دارند در روستای جدید که‏ کوچ نموده ‏اند مسجد را توسعه داده و چوبها و سایرمصالح مسجد قبلی را به فروش برسانند و در مسجدتازه احداث،  مصرف نمی ند،  لذا تقاضا می ‏شود اگر ازنظر شرعی اشکالی ندارد جواب را مرقوم فرمائید. 

ج-اشکال دارد (٦)

٣٨-س:اگر از لوازم تعمیر مسجد-نو یا کهنه ‏از قبیل آجر و گچ و غیره اضافه بیاید،  خرید و فروش ‏آن برای منزل شخصی،  جایز است‏ یا نه؟

ج-اگر برای مسجد مذکور بی‏ مصرف باشد باید صرف در مسجد دیگر شود و چنانچه‏ در مسجد دیگر هم بی ‏مصرف باشد،  جایزاست ‏بفروشند و وجه آن را صرف همان‏ مسجدی که مصالح،  جهت آن تهیه شده بود بنمایند و اگر آن مسجد، احتیاج نداشته باشد صرف در مسجد دیگر کنند (٧)

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏ سره

 

مناره و محراب مسجد

٣٩-بالا بردن گلدسته ‏ها(مناره ‏ها) بیش از پشت‏ بام مسجد مکروه است (٨)

٤٠-ساختن کنگره و بالکون برای دیوار مسجد،  مکروه است (٩)

٤١-ساختن محراب داخلی برای مسجد مکروه ‏است (١٠)

٤٢-س:بهم زدن محراب مسجدی که قبلا واقف،  بنا نموده و بدون اجازه واقف،  تجدید بنانمودن،  چه صورت دارد؟

ج-اگر تعمیر مسجد،  محسوب شود اشکال‏ ندارد (١١)

آیت‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

ستون های مسجد

گاهی ستونهای عریض مسجد مانع اتصال صفوف‏ نمازگزاران می‏ شود، لذا بهتر آن است که در ساختن ‏مسجد ستونها و دیوارهای بین شبستانها را به گونه ‏ای‏ بنا کنند، که مانع اتصال صفوف نباشد. 

٤٣-کسی که پشت‏ ستون ایستاده،  اگر از طرف ‏راست‏ یا چپ به واسطه ماموم دیگر به امام متصل‏ نباشد، نمی ‏ تواند اقتدا کند،  بلکه اگر از دو طرف هم‏ متصل باشد ولی از جلو اتصال نداشته باشد و هیچکدام از آنه، برخی از مامومین صف قبل و لو یک نفر را نبیند،  جماعتش اشکال دارد (١٢)

 

 

وضوخانه مسجد

٤٤-مستحب است طهارت خانه مسجد را بیرون‏ مسجد در کنار در مسجد بسازند (١٣)

٤٥-س:قطعه زمینی است که آن را شخصی به ‏نیت مسجد خریداری کرده و در صدد ساختن آن بوده،  لاکن قبل از آنکه آن جا را ساختمان کند و قسمت‏ شبستان و دستشویی و توالت آن را معین نمی د مرحوم ‏شد، بعد از او چند نفر دیگر،  با خرج خودشان قسمت‏ شمالی زمین که مورد نظر بانی برای شبستان بودساختند (مورد نظر از این جهت که بانی در آن قسمت‏ زمین،  گاهی نماز می‏ خوانده و آن قسمت را هموار کرده‏ بود) و چون بانی زمین مرحوم شده و قسمت توالت ‏و دستشویی را معلوم نکرده،  هنوز مسجد فاقد توالت‏ است، در حالی وراث بانی هستند و برای هر گونه اصلاحی،  به صورتی که شرع مقدس اجازه فرماید حاضرند،  تقاضا می‏ شود نظر مبارک را در مورد ساختن‏ دستشویی و توالت مرقوم فرمایید که ان شاء الله مشکل‏ حل شود. 

ج-در محلی که به عنوان مسجد نماز در آن‏ خوانده نشده،  هر طوری که معمار و مهندس‏ صلاح بدانند و با نقشه ساختمان مخالف نباشد،  ساختن توالت و دستشویی مانعی ندارد (١٤)

 

 

مسجد فضایی

٤٦-جایز است، پشت‏ بام ساختمان یا طبقه فوقانی‏ آن را مسجد قرار داد، بنابر این می‏توان بالای مغازه یا منزل را مسجد ساخت،  یا در یک ساختمان چندطبقه (بجاست در ساختمانهای چند طبقه که از مسجد دور است‏ یک طبقه یا یک سالن آن را مسجد قرار دهند،  تا ساکنان آن از ثواب نماز در مسجد محروم نباشند. ) ، یک طبقه آن را مسجد قرار داد (١٥)

٤٧-س:شخصی می‏ خواهد خانه مسکونی خودرا به این ترتیب وقف کند که زیر زمین و طبقه اول‏ مسجد باشد و طبقه دوم و سوم را اجاره بدهد و مال ‏الاجاره آن صرف مرکز نگهداری معلولین و سالمندان ‏شود آیا چنین وقفی صحیح است؟

ج-ظاهر، جواز تفکیک است‏ بین طبقات و تخصیص بعض طبقات به وقف مسجد و بعضی را به وقف غیر مسجد والوقوف‏ علی حسب ما یوقفها اهلها (١٦)

آیت‏الله اراکی قدس ‏سره

 

مسجد زیر زمینی

٤٨-جایز است طبقه زیر زمین ساختمانی را به ‏عنوان مسجد وقف کنند در حالی که طبقات فوقانی، خانه و مغازه و امثال اینهاست، همچنانکه می‏توان دریک طبقه، برخی از اتاقها را مسجد قرار داده و این‏ مساله تابع وقف است (١٧).

 

مسجد شیب‏ دار

٤٩-اگر زمین مسجد شیب‏دار باشد و امام جماعت ‏در طرفی که بلندتر است‏ بایستد،  در صورتی که ‏سراشیبی آن زیاد نباشد و طوری باشد که به آن، زمین ‏مسطح بگویند مانعی ندارد (١٨)

٥٠-س:صفوف متعدد در نماز جماعت وجود دارد و شیب زمین اندک است و صف قبل با صف بعد شیب‏ قابل ملاحظه‏ ای ندارد ولی در صف های بعدی و آخر مکان مامومین با امام،  نیم متر-یا کمتر یا بیشتر پایین ‏تر است،  این مقدارها با توجه به صفوف زیاد نماز اشکال دارد یا خیر؟

ج-در فرض مذکور اشکال ندارد (١٩)

 

نقاشی و تزیین مسجد

٥١-بنابر احتیاط واجب مسجد را نباید به طلا زینت نمی ند (٢٠)

٥٢-بنابر احتیاط واجب نباید صورت انسان و حیوان را در مسجد نقش کنند و نقاشی چیزهایی که ‏روح ندارد، مثل گل و بوته،  مکروه است (٢١)

٥٣-س:در رساله آن جناب، نقاشی و تصویر درمسجد به احتیاط واجب منع شده است، آیا این منع ‏شامل عکس هم می‏ شود یا نه؟

ج-شامل نیست (٢٢)

٥٤-س:امروزه در بعضی از مساجد و یا مکان هایی‏ که نماز جمعه اقامه می‏ شود،  عکسها و پوسترهایی ‏روبروی نمازگزاران نصب می‏ شود، آیا نماز خواندن دراین مکان ها اشکال دارد. 

ج-نماز صحیح است،  هر چند در مقابل ‏نمازگزار بودن آن کراهت دارد و کراهت‏ رفع می‏ شود به اینکه روی آن را به وسیله‏ ای بپوشانند (٢٣)

٥٥-س:آیا در مقابل نمازگزار عکس مکه حرام ‏است ‏یا نه؟ چرا؟ و عکسهای غیر از عکس مکه‏ چطور؟

ج-حرام نیست و اگر تصویر ذی روح ‏باشد مکروه است (٢٤)

[به فصل ١مسجد سازی‏و فصل ٤لوازم ‏مسجدنیز مراجعه کنید. ]

پی‏ نوشتها:

١- و ٢-العروة الوثقی، ج ١، فی احکام النجاسات، ص ٨٦، م ٩. 

٣-العروة الوثقی، ج ١، فی بعض احکام المسجد، ص ٥٩٩، م ١. 

٤-توضیح المسائل، م ٩١٠. 

٥-العروة الوثقی، ج ١، فصل فی بعض احکام المسجد، الرابع. 

٦-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٧٥، س ١٠١. 

٧-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٣، س ٦٤. 

٨-توضیح المسائل، م ٨٩٦. 

٩- و ١٠-العروة الوثقی، ج ١، فی بعض احکام مسجد، ص ٦٠٠. 

١١-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٨، س ٨٣. 

١٢-توضیح المسائل، م ١٤١٤. 

١٣-همان. 

١٤-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٠، س ٥٢. 

١٥-العروة الوثقی، ج ١، فی مکان مصلی، ص ٥٩٧، م ١٢. 

١٦-استفتاآت، ص ١٤٩، س ٢٦. 

١٧-العروة الوثقی، ج ١، فی مکان المصلی، ص ٥٩٧، م ١٢. 

١٨-توضیح المسائل، م ١٤١٥. 

١٩-استفتاآت، ج ١، ٢٨٤، س ٥٠٠. 

٢٠- و ٢١-توضیح المسائل، م ٩٠٨. 

٢٢-استفتاآت، ج ١، ص ١٥٠، س ٧٩. 

٢٣-همان، س ٨٠. 

٢٤-همان، س ٨١. 

درباره ی لوازم مسجد

بیرون بردن لوازم مسجد

٧٤-س: چند عدد بخاری چوب سوز را قبلا وقف مسجد نموده‏ اند و فعلا با تعویض بخاری ه،  دیگراحتیاجی به آنها در این مسجد نیست و مسجدی در یک روستا احتیاج مبرم به بخاری دارد،  با امام جماعت ‏مسجد شهر در این مورد مشورت شد که ایشان اجازه ‏استفاده از آنها را بدهند امام فرمودند: نامه ‏ای به حضور امام بنویسید اگر حضرت امام اجازه دادند مانعی ندارد،  لذا از حضور حضرت امام تقاضا می‏ شود نظر مبارک را در جواز یا عدم جواز بیان فرمایید.  ج-اگر مسجدی که بخاری برای آن وقف ‏شده احتیاج ندارد،  می‏ توانند با نظر متصدی شرعی،  در مسجد دیگر از آن‏ استفاده نمی ند (١)

٧٥-س:آیا جایز است لوازم مسجد، از قبیل کولر، بلندگو و فرش جهت استفاده شخصی فاتحه و عروسی و یا استفاده پیش نماز مسجد از مسجد خارج‏ شود؟

ج-تابع کیفیت وقف است اگر برای استفاده ‏در مسجد وقف شده،  بیرون بردن از مسجدجایز نیست (٢)

٧٦-س:آیا بردن فرش مسجد قدیم در مسجد جدید متصل جایز است؟

ج-اگر جزء مسجد قدیم محسوب است‏ جایز است (٣)

٧٧-س:عده ‏ای از افراد خیر پولی برای خریدن‏ اجناسی که مورد احتیاج مسجد است می‏ دهند و آن‏ اجناس به نام مسجد خریداری می ‏شود،  آیا می‏ توان از آنها در خارج از مسجد برای کارهای خیر استفاده ‏نمود؟

ج-اگر برای خصوص مسجد مزبور داده ‏اند در خصوص آن مسجد از آن‏ استفاده شود (٤)

٧٨-س:در مسجد گلیم ‏هایی است که درحاشیه ‏اش نوشته شده وقف مسجد است و اجازه خارج‏ کردن از مسجد نیست،  فعلا فرش های قیمتی برای آن‏ مسجد آورده و فرش نموده و گلیم ‏ها را برداشته و حجرات همان مسجد را که در حیاط مسجد است‏ فرش نموده‏ اند و طلاب علوم دینیه در آنها ساکن‏ هستند. آیا اشکالی دارد یا خیر؟

ج-در فرض سؤال گلیم مسجد را زیر فرش خود مسجد،  پهن کنند و به جای دیگر نبرند (٥)

آیت‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

فروش لوازم مسجد

٧٩-خرید و فروش چیزهایی که وقف مسجد شده‏ باطل است،  ولی اگر به طوری خراب شود که نتوانند استفاده ‏ای را که مال برای آن وقف شده از آن ببرند،  مثلا فرش مسجد پاره شود که نتوانند روی آن نمازبخوانند،  فروش آن اشکال ندارد و در صورتی که‏ ممکن باشد باید پول آن را در همان مسجد به‏ مصرفی برسانند که به مقصود وقف کننده نزدیک ترباشد (٦)

٨٠-س:تبدیل قرآن و کتب وقف شده در مساجد به احسن،  چه صورت دارد؟

ج-تا موقعی که قابل استفاده است فروش ‏و تبدیل آن جایز نیست (٧)

٨١-س:چیزهایی که به مسجد به عنوان نذر داده می ‏شود،  مانند پنکه،  چراغ،  استکان و نعلبکی‏ چنانچه زاید بر احتیاج باشد، آیا متولی می‏ تواند زیاده را بفروشد و به سایر هزینه‏ های لازم مسجد برساند؟

ج-در صورتی که مورد نیاز سایر مساجد نباشد مانعی ندارد (٨)

آیت‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت ‏برکاته

٨٢-س:سماور ذغالی را فردی وقف مسجدکرده و اکنون مورد استفاده قرار نمی ‏ گیرد، آیا می‏ شود آن را فروخت و به جای آن فرش تهیه کرد؟

ج-اگر مسجد دیگری نیاز به چنین‏ سماوری داشته باشد به آنجا داده شود و اگر چنین نیست آن را تبدیل به سماور گازی و مثل آن کنند و در صورت عدم‏ نیاز پول آن را صرف در آبدارخانه مسجد کنند (٩)

آیت‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت ‏برکاته

٨٣-س:اجناسی مانند قند و چای را که درمساجد و غیره زیاد می ‏آید و در اثر گذشت ایام احتمال ‏فاسد شدن آنها وجود دارد، آیا می‏ توان فروخت و پول ‏آن را خرج همان مسجد کرد، یا باید به مسجد دیگر برد؟

ج-اگر بشود از عین آن در مساجد و یا در وقت دیگر استفاده کنند این امر تقدم دارد (١٠)

آیت‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

 

لوازم مسجد تخریب شده

٨٤-س:مسجدی قدیمی که غیر قابل استفاده‏ بود تخریب و نوسازی شده مقداری از سنگهای‏ شبستان باقی مانده،  آیا استفاده از آن سنگها جهت‏ توالت و دستشویی جایز است‏ یا خیر؟ زیرا سنگهای‏ اضافی از اصل ساختمان و شبستان مسجد می ‏باشد؟

ج-در فرض سؤال اگر مسجد دیگری در محل یا غیر آن باشد که نیاز به سنگ داشته باشند،  صرف آن شود و چنانچه مسجد دیگری نباشد،  سنگها را بفروشید و پول آن‏را صرف خود مسجد کنید و صرف آن درتوالت و دستشویی صحیح نیست (١١)

آیت‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

آوردن قرآن و مهر از مسجد

٨٥-س:آیا مهر مسجد را به مسجد دیگرمی ‏توان برد یا نه؟ مثلا اگر کسی مهر مسجد را ببرد و مدتی با آن نماز بخواند چه در منزل و چه در مسجد دیگر آیا نماز او چه صورت دارد؟

ج-جایز نیست و باید به جای اول‏ برگرداند،  مگر آنکه یقین کند که مخصوص ‏آن مسجد نیست (١٢)

آیت‏الله اراکی قدس ‏سره

٨٦-س: قرآن هایی که در مسجد الحرام است،  بر بعضی نوشته شده که وقف است،  ولی بر بعضی دیگر نوشته نشده است،  شایع است آنها که کلمه وقف‏ و یا عبارت دیگر که مفهم وقف بودن باشد ندارد،  جایز است‏ بردارند و چنین کاری احیانا شده است،  بفرمایید جایز است‏ یا نه؟

ج-برداشتن آنها بدون اینکه از متصدی‏ ذیربط بگیرند،  جایز نیست و باید برگردانده شود (١٣)

 

استفاده از بلندگوی مسجد

٨٧-س:در مسجد. . .  یک دستگاه بلندگو است‏ که در موقع اذان و مجالس سوگواری از آن استفاده ‏می ‏شود،  بعضی اوقات،  کودکی یا پولی از اشخاص،  مفقود می‏ شود از ما خواهش می‏ کنند که به وسیله ‏بلندگو،  به اهالی شهر ابلاغ نمی یم،  حکمش چیست؟

ج-اگر بلندگو را به خارج نبرند و پول‏ برق آن را بدهند،  اشکال ندارد (١٤)

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏ سره

 

استفاده از برق مسجد

٨٨-س:اگر در مسجد روضه برقرار باشد،  آیامی‏ توان برای ضبط شخصی از برق آن استفاده کرد؟

ج-جایز نیست،  مگر آنکه پول برق‏ مصرف شده را بدهند (١٥)

آیت‏الله فاضل ‏لنکرانی دامت ‏برکاته

 

میوه‏ های درخت مسجد

٨٩-س: اینجانب خادم مسجدی هستم که مدت‏ سی و دو سال در این مسجد برای رضای خدا خدمت‏ می‏کنم و از کسی مزد و حقوق نگرفته و نمی ‏ گیرم،  درحیاط این مسجد مقداری درخت قلمه و درخت میوه ‏غرس نمودم و بار آوردم،  آیا جایز است از میوه و چوب ‏آنه،  خانواده اینجانب استفاده کنند یا جایز نیست؟

ج-اگر درختان را از مال خودتان غرس‏ کرده ‏اید و وقف ننموده ‏اید، میوه آن از خود شماست و می‏ توانید استفاده کنید (١٦)

پی نوشتها:

١-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٨٦، س ١٢٥. 

٢-همان، ص ٣٤٤، س ٢٥. 

٣-همان، ص ٣٤٥، س ٢٧. 

٤-همان، ص ٣٤٥، س ٢٨. 

٥-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٦، س ٧٤. 

٦-توضیح المسائل، م ٢٠٩٤. 

٧-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٧٠، س ٨٨. 

٨-جامع المسائل، ج ١، ص ٩٢، س ٢٩٣. 

٩-جامع المسائل، ج ١، ص ٩٢، س ٢٩٦. 

١٠-جامع المسائل، ج ١، ص ٩٣، س ٣٠٢. 

١١-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٦، س ٧٣. 

١٢-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٤٥، س ٢٦. 

١٣-مناسک محشی، ص ٣٩٦، استفتائات مسائل متفرقه، س ١٣٤٦. 

١٤-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٥، س ٧٠. ا

١٥-جامع المسائل، ج ١، ص ٩٦، س ٣١٦. 

١٦-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٣٤، م ١. 

 

درباره ی نماز جماعت

از آنجا که مساجد مهمترین مکان برگزاری نمازجماعت است و اگر مسجد نماز جماعت نداشته باشد، نقش خود را به طور کامل ایفا نکرده و تاثیر چندانی ‏برای حفظ دین داری افراد جامعه نخواهد داشت.  بدین‏ سبب در این قسمت ‏برخی از احکام نماز جماعت ‏آورده می ‏شود. 

 

 

اهمیت نماز جماعت

گذشته از آن که در روایات،  برای نماز جماعت اجر و پاداش بسیاری وارد شده است،  با دقت در برخی از مسائل فقهی،  به اهمیت این عبادت پی می‏ بریم و دراینجا به برخی از آنها اشاره می ‏کنیم. 

١١٦-مستحب است نمازهای واجب،  به خصوص‏ نمازهای یومیه را به جماعت‏ بخوانند. 

١١٧-شرکت در نماز جماعت‏ برای هر کسی ‏مستحب است،  به ویژه برای همسایه مسجد. 

١١٨-مستحب است انسان صبر کند که نماز را به‏ جماعت‏ بخواند. 

١١٩-نماز جماعت هر چند اول وقت‏ خوانده نشود،  از نماز فرادی اول وقت ‏بهتر است. 

١٢٠-نماز جماعتی که مختصر خوانده می ‏شود،  ازنماز فرادایی که طول بدهد بهتر است. 

١٢١-سزاوار نیست انسان بدون عذر نماز جماعت‏ را ترک کند. 

١٢٢-حاضر شدن در نماز جماعت از روی ‏بی ‏اعتنایی به آن،  جایز نیست. 

١٢٣-وقتی که جماعت ‏برپا می‏ شود،  مستحب است‏ کسی که نمازش را فرادا خوانده دوباره به جماعت‏ بخواند. 

١٢٤-امام یا ماموم می‏تواند نمازی را که به جماعت خوانده،  دوباره به جماعت‏ بخواند، در صورتی که‏ جماعت دوم و اشخاص آن غیر از اول باشد (١)

١٢٥-س:اگر کسی در نماز جماعت توجه کافی نداشته باشد ولی در منزل و به طور فرادا نمازش از توجه بیشتری برخوردار باشد می ‏تواند در منزل نماز بخواند به جای جماعت؟

ج-مانع ندارد و جماعت ‏بهتر است (٢)

 

شرایط نماز جماعت

١٢٦-هنگام برپایی نماز جماعت،  شرایط زیر باید مراعات شود:

ماموم از امام جلوتر نایستد و احتیاط واجب آن ‏است که کمی عقب ‏تر بایستد. 

جایگاه امام جماعت از جایگاه مامومین بالاترنباشد. 

فاصله امام و ماموم و فاصله صف‏ ها زیاد نباشد. 

بین امام و ماموم و همچنین بین صف‏ ها چیزی‏ مانند دیوار یا پرده مانع نباشد.  ولی نصب پرده بین ‏صف مردها و زنها اشکال ندارد (٣)

١٢٧-س:طبقه دوم مسجد،  مامومین زن یا مرد اقتدا می ‏نمی ند و لبه این طبقه یک دیوار نیم متری وجود دارد،  آیا وجود این دیوار ضرری به جماعت آنها می‏زند یا خیر؟

ج-اشکال ندارد (٤)

 

نماز جماعت چند طبقه‏اقتدا در طبقات مختلف‏

١٢٨-اگر جای ماموم بلندتر از امام باشد، در صورتی‏ که بلندی آن به مقدار متعارف باشد اشکال ندارد،  مثل ‏آنکه امام در صحن مسجد و ماموم در پشت ‏بام به ‏نماز بایستد ولی اگر مثل ساختمانهای چند طبقه این زمان باشد،  جماعت اشکال ندارد (٥)

١٢٩-س:مسجدی در کراچی [هست که در آن] نمازجماعت‏ برپا می ‏شود و دارای چهار طبقه و طبقه‏ همکف است،  حالت نمازگزاران در طبقات به شرح زیراست:

الف-بعضی از نمازگزاران طبقه اول،  می ‏توانند امام جماعت و بعضی از نمازگزاران طبقه همکف را ببینند. 

ب-بعضی از نمازگزاران طبقه دوم و طبقه سوم‏ می‏توانند بعضی از نمازگزاران طبقه همکف را ببینند ولی هیچکدام از آنان نمی ‏ توانند امام جماعت را که در طبقه همکف است‏ ببینند. 

ج-و اما نمازگزاران طبقه چهارم نمی  ‏توانند هیچکدام از نمازگزاران طبقه همکف و طبقه اول را ببینند آنها فقط می ‏توانند بعضی از نمازگزاران‏ طبقه دوم و طبقه سوم را ببینند.  در اینجا اضافه می‏ کنم که در هر طبقه صف های نمازگزاران برپاست و هیچ ‏طبقه تماما خالی نمی  ‏باشد و اتصال مامومین در هرطبقه با طبقه قبل حاصل است،  آیا نماز جماعت درطبقات اول،  دوم،  سوم و چهارم،  در مسجد فوق ان‏شاء الله قبول است‏ یا خیر؟

ج-در صورتی که طبقات نسبت ‏به‏ یکدیگر علو فاحش (بلند زیاد) نداشته باشد و کسی‏ که در صف اول هر طبقه می‏ ایستد از صف‏ قبل از خودش در طبقه قبل و لو یک نفر را ببینند نماز صحیح است (٦)

 

 

اتصال صفوف جماعت

١٣٠-مامومین باید با امام جماعت مرتبط باشند و ارتباط آنها یا بدون واسطه است که بین امام و ماموم ‏نباید بیش از یک گام فاصله باشد،  یعنی از محل‏ سجده ماموم تا محل ایستاده امام. یا با واسطه سایر مامومین که از جلو یا سمت راست‏ یا چپ باید این‏ ارتباط برقرار باشد و بین نمازگزار و صف جلو یا کسی‏ که طرف راست ‏یا چپ او قرار دارد بیش از یک گام‏ فاصله نباشد (٧)

 

 

مانع بین صفوف

١٣١-اگر نمازگزار در صف اول ایستاده، نباید مقابل ‏او مانعی باشد که نتواند امام جماعت را ببیند، پس اگر امام جماعت در محراب باشد، کسانی که دو طرف‏ محراب پشت دیوار می ‏ایستند و امام جماعت را نمی ‏بینند نمی ‏توانند اقتدا کنند، ولی اگر مانعی در کارنباشد و به جهت طولانی بودن صف، امام جماعت را نبیند، اشکال ندارد. 

و اگر در صفوف بعدی می ‏ایستد، نباید مانعی از دید صف جلو وجود داشته باشد، پس اگر صفوف‏ جماعت تا در شبستان برسد، کسی که بیرون شبستان،  مقابل در ایستادن که صف جلو را می‏ بیند و کسانی كه ‏پشت ‏سر او ایستاده ‏اند نمازشان صحیح است ولی ‏کسانی که دو طرف پشت دیوار ایستاده ‏اند و از صف ‏جلو، کسی (حتی یک نفر) را نمی ‏بینند، نمازشان باطل ‏است (٨)

١٣٢-س:از قدیم در مساجد، حائلی مثل پرده بین‏ زنان و مردان بوده و اکنون عده ‏ای می‏ گویند، پرده و دیوار بین زنان و مردان در حال نماز خواندن و موعظه کردن لزومی ندارد،  نظر امام در این مورد چیست؟

ج-در صورتی که مفسده ‏ای نیست پرده ‏لزوم ندارد، بلی در نماز، احتیاط مستحب ‏آن است که زن عقب‏ تر از مرد باشد، مگر در صورتی که بین آنها حائلی مثل پرده باشد (٩)

١٣٣-س:در وسط مسجد حوضی است که صفهای‏ جماعت طویل می‏ شوند و عده‏ ای در جائی می ‏ایستند که از طرف راست‏ یا چپ متصل هستند ولی پیش ‏روی آنها حوض آب است،  اینگونه اتصال کافی است؟

ج-کافی است (١٠)

 

شرکت ‏بانوان در نماز جماعت

١٣٤-س:آیا شرکت ‏بانوان در نمازهای جماعت‏ یومیه و نماز جمعه کراهت دارد یا خیر؟

ج-کراهت ندارد، بلکه در بعض موارد مطلوب است (١١)

١٣٥-س:زنانی که عادت ماهانه خود را می‏گذرانند و از خواندن نماز معذورند، آیا می‏ توانند در نماز جمعه‏ یا جماعات در غیر مسجد شرکت کنند؟

ج-می ‏توانند در اجتماع برای نماز شرکت‏ کنند و صورتا متابعت نمایند ولی نباید نماز بخوانند (١٢)

١٣٦-س:دختر جوانی هستم که همسایه مسجد می ‏باشم، با توجه به مساله ٨٩٤ رساله و با توجه به ‏رهنمودهایی که در مورد حفظ مساجد فرموده ‏اید، خواهشمند است‏ بفرمائید که تا چه حد رفتن یک دختر به مسجد جایز است؟

ج-حدی ندارد و با رضایت ولی خود عمل کنید (١٣)

 

 

شرایط امام جماعت

امام جماعت ‏باید این شرایط را داشته باشد:

بلوغ و عقل

عدالت

رجولیت (مرد بودن)

نماز را به طور صحیح بخواند. 

مسلوس (کسی است که کنترل ادرار ندارد) و مبطون (کسی است که مدفوع را نمی ‏تواند کنترل کند) نباشد.

به واسطه عذری با لباس نجس نماز نخواند

بیماری خوره یا پیسی نداشته باشد (١٤)

١٣٧-س:آیا مامومی که قرائتش فصیح تر از امام‏ جماعت است، می ‏تواند برای نماز جماعت ‏به این امام ‏اقتدا کند؟

ج-اقتدا صحیح است (١٥)

١٣٨-س:شخصی مسجدی، وقف کرده که ‏امام جماعت مسجد، هاشمی باشد، آیا این شرط لازم الرعایه است؟

ج-لزوم رعایت این شرط معلوم نیست (١٦)

آیت‏ الله اراکی قدس‏ سره

 

حفظ احترام امام جماعت

١٣٩-س:شخصی در یک مسجد که نماز جماعت‏ برگزار شده و امام جماعت نیز عادل و مورد تایید می ‏باشد، نماز فرادی می‏خواند به قصد این که به دیگران بفهماند که امام، عادل نیست و یا این که ‏قصدش این نیست ولی عملش طوری است که مردم ‏اینطور فکر می‏ کنند، آیا نماز این شخص باطل است؟

ج-اگر عمل او به قصد هتک جماعت و امام باشد و آیا آنکه موجب هتک جماعت‏ یا امام گردد حرام است (١٧)

 

امام راتب

١٤٠-س:خواندن نماز جماعت در مسجدی که امام ‏جماعت دارد چه حکمی دارد؟

ج-با رعایت‏ شرایط و عدم هتک امام‏ راتب، مانع ندارد (١٨)

١٤١-س:آیا کسی می‏ تواند بدون اجازه امام راتب‏ مسجدی در آن مسجد اقامه جماعت نماید و اگر نمی تواند تکلیف مردم نسبت‏ به اقتدای به این امام‏ چیست؟

ج-اجازه معتبر نیست ولی مزاحمت نکند (١٩)

 

 

امام جماعت دو مسجد

١٤٢-امام جماعت می‏تواند نمازی را که به جماعت‏ خوانده، در صورتی که جماعت دوم و اشخاص آن غیر اول باشد دوباره به جماعت‏ بخواند (٢٠)

١٤٣-س:امام جماعت در محلی اقامه جماعت‏ مینماید، پس از اتمام به محل و مسجد دیگر می‏رود و برای عده دیگر همان نماز را که خوانده اعاده مینماید تا آنها هم به فیض جماعت ‏برسند، آیا اقامه‏ جماعت در دو محل برای امام جایز یا مستحب است؟

ج-مانع ندارد (٢١)

١٤٤-س:صلوة معاده( نمازی که دوباره خوانده می‏شود. ) را می‏شود بیش از دو مرتبه ‏امام بخواند؟

ج-بیشتر از دو مرتبه نخوانند (٢٢)

 

امامت غیر روحانی

١٤٥-س:نظر به اینکه امام، اخیرا فتوایی صادرکرده ‏اند و فرموده ‏اند که امام جماعت‏ باید از اهل علم ‏باشد، با در نظر گرفتن فتوای صادره، شخصی است‏ تمام شرایطی که در توضیح المسائل ذکر شده داراست، فقط از اهل علم نیست، یادآوری می‏شود از اهل علم ‏در محله حضور ندارد آیا شخص مذکور می‏تواند نمازجماعت‏ بخواند یا خیر؟

ج-اگر دسترسی به روحانی نباشد، غیر روحانی با وجود سایر شرایط می‏تواند امامت نماید. (٢٣)

١٤٦-س:طبق فتوای امام در صورتی که دسترسی‏ به روحانی نباشد می‏ توان به افراد غیر روحانی اقتدا کرد (و این کار در بعضی از ادارات و نهادها و جبهه‏ هاانجام می‏گیرد)آیا این حکم شامل مساجد هم می‏شود؟چون مشاهده شده است که در مساجد اگر یک شب‏ امام جماعت نتواند به مسجد بیاید یا دیر برسد، افرادی ‏جوان از غیبت امام استفاده کرده و در محراب قرارگرفته و نماز می‏خوانند و در این موقع اگر امام برسد، می‏ بیند که دیگری در محراب است،  آیا چنین عملی‏ صحیح است؟

ج-در فرض مرقوم امامت غیر روحانی درمساجد درست نیست (٢٤)

١٤٧-س:بعضی از برادران اهل علم با اینکه ازمعلومات بالایی برخوردار هستند ولی معمم نشده ‏اندآیا امامت جماعت ‏برای آنها جایز است؟

ج-چنانچه معمم وجود نداشته باشد، امامت غیر معمم اشکال ندارد ولی با وجود معمم خالی از اشکال نیست، مخصوصا در مساجد و اگر امامت غیر معمم موجب ‏هتک باشد، حرام و جایز نیست (٢٥)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

 

آداب نماز جماعت

١٤٨-مستحب است، امام در وسط صف بایستد و اهل علم و کمال تقوا در صف اول بایستند. 

١٤٩-مستحب است، صف های جماعت منظم باشد وبین کسانی که در یک صف ایستاده‏ اند فاصله نباشد. 

١٥٠-مستحب است، بعد از گفتن‏قد قامت الصلوة‏ مامومین برخیزند. 

١٥١-مستحب است، امام جماعت‏ حال مامومی راکه از دیگران ضعیف‏ تر است رعایت کند و عجله نکندتا افراد ضعیف برسند و قنوت و رکوع و سجود را طول‏ ندهد، مگر آن که بداند همه کسانی که به او اقتداکرده ‏اند به طولانی شدن نماز مایلند. 

١٥٢-اگر در صف های جماعت جا باشد، مکروه است انسان تنها بایستد. 

١٥٣-مکروه است ماموم ذکرهای نماز را طوری‏ بگوید که امام بشنود (٢٦)

پی‏ نوشتها:

١-توضیح المسائل، م ١٣٩٩، تا ١٤٠٤. 

٢-استفتاآت، ج ١، ص ٢٧٧، س ٤٧٦. 

٣-العروة الوثقی، ج ١، ص ٧٧٧ و ٧٧٨، توضیح المسائل، م ١٤١٥، ١٤٣٢ و ١٤٣٣. 

٤-استفتاآت، ج ١، ص ٢٨٣، س ٤٩٨. 

٥-توضیح المسائل، م ١٤١٦. 

٦-استفتاآت، ج ١، ص ٢٨٣، س ٤٩٧. 

٧-توضیح المسائل، م ١٤٣٥ و ١٤٣٦. 

٨-توضیح المسائل، م ١٤١١ و ١٤١٢. 

٩-استفتاآت، ج ١، ص ١٥٠، س ٧٨. 

١٠-استفتاآت، ج ١، ص ٢٨١، س ٤٩٢. 

١١-استفتاآت، ج ١، ص ٢٧٢، س ٤٥٦. 

١٢-همان، س ٤٥٥. 

١٣-همان، ص ٢٧٥، س ٤٧٠. 

١٤-توضیح المسائل، م ١٤٥٣، ١٤٥٥ تا ١٤٥٩. 

١٥-استفتاآت، ج ١، ص ٢٨٠، س ٤٨٩. 

١٦-استفتاآت، ص ١٥٠، س ٢٨. 

١٧-استفتاآت، ج ١، ص ٢٧٧، س ٤٧٥. 

١٨-همان، ص ٢٩٧، س ٥٤٦. 

١٩-همان، س ٥٤٧. 

٢٠-توضیح المسائل، م ١٤٠٤. 

٢١-استفتاآت، ج ١، ص ٢٩٤، س ٥٣٨. 

٢٢-استفتاآت، ج ١، ص ٢٨٠، س ٦٨٧. 

٢٣-استفتاآت، ج ١، ص ٢٨٦، س ٥٠٩. 

٢٤-همان، ص ٢٩٤، س ٥٣٦. 

٢٥-جامع المسائل، ج ٢، س ٣٢٥. 

٢٦-توضیح المسائل، م ١٩٨-١٩٨. 

 

استفاده غیر عبادی از مسجد

خوابیدن در مسجد

١٨٣-خوابیدن در مسجد مکروه است مگر در حال ‏ناچاری (١)

 

 

نماز بر میت

١٨٤-خواندن نماز میت در مساجد مکروه است، ولی در مسجد الحرام مکروه نیست (٢)

 

دفن میت

١٨٥-دفن میت در مسجد، اگر ضرر به مسلمانان باشد یا مزاحم نمازشان باشد، جایز نیست،  بلکه مطلقا  دفن میت در مسجد جایز نیست (٣)

١٨٦-س:آیا جایز است که وصیت کنم پس ازمرگ در مسجد محل که در آن زحمت زیادی کشیده‏ ام‏ مرا دفن کنند، چون بسیار دوست دارم در این مسجد دفن شوم، در حیاط مسجد یا شبستان؟

ج-اگر هنگام اجراء صیغه وقف، دفن میت ‏استثناء نشده باشد دفن میت در آن جایز نیست ‏و وصیت‏ شما در این مورد اعتباری ندارد (٤)

آیت‏ الله خامنه ‏ای دامت‏ برکاته

 

 

برگزاری مجالس سوگواری و فاتحه

١٨٧-اگر مسجد را برای عزاداری چادر بزنند و فرش ‏کنند و پارچه سیاه نصب کنند و وسائل چای و پذیرایی ‏به مسجد ببرند، در صورتی که این کارها به مسجد ضرر نرساند و مانع نماز خواندن نشود اشکال ندارد (٥)

١٨٨-س:تشکیل مجلس فاتحه و ترحیم، درمسجد، چه صورت دارد؟

ج-اگر مانع از نماز نباشد مانعی ندارد (٦)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس‏ سره

 

برگزاری مجلس شادی

١٨٩-س:اینجانب قصد دارم طبق سنت صدراسلام مجلس عروسی و ولیمه ازدواج پسرم را با حفظ تمام شعائر مذهبی در مسجد برگزار نمایم. استدعا دارم نظر شریف را در این مورد مرقوم فرمائید. 

ج-برگزار نمودن مجلس عروسی درمسجد، در صدر اسلام به صورت یک سنت، معلوم نیست و بهتر این است که اینگونه‏ مجالس را در منازل خود تشکیل دهید ونسبت ‏به مسجد اگر مزاحمت ‏با نمازگزاران ‏باشد حرام و الا سزاوار نیست، زیرا مناسب وضع مسجد نیست و هتک است (٧)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

١٩٠-س:در برخی مناطق، بویژه در روستاها، مجالس عروسی را در مساجد بر پا می‏کنند،  یعنی ‏مجلس رقص و غنا را در خانه برگزار می ‏کنند ولی نهار یا شام را در مسجد می‏دهند، آیا این کار شرعا جایزاست‏ یا نه؟

ج-غذا دادن به میهمانان، در مسجد، به‏ خودی خود اشکال ندارد ولی بر پا کردن ‏مجالس عروسی در مساجد مخالف‏ جایگاه اسلامی مسجد است و جایز نمی‏ باشد و ارتکاب محرمات شرعی ازقبیل غنا و موسیقی لهوی مطرب، حرام ‏است مطلقا (٨)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته

 

 

درس و بحث

١٩١-س:آیا از صحن و ایوان مسجد می‏توان برای توجیه فکری و فرهنگی و اعتقادی و دروس ‏نظامی به جوانان استفاده کرد، با توجه به اینکه جا برای این امور، کم است و از ایوان مسجد هم استفاده‏ دیگری نمی ‏شود؟

ج-این امور تابع کیفیت وقف صحن و ایوان‏ مسجد است و در این خصوص لازم است‏ نظر امام جماعت و هیئت امنای مسجد را جویا شوید. یاد آوری می‏شود که راهنمایی ‏جوانان و تشکیل کلاس های دروس دینی با موافقت امام جماعت و هیئت امنای مسجد، امری است مطلوب و پسندیده (٩)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته
 

١٩٢-س:در مسجدی که نماز اقامه می‏شود، بخشی از آن مختص به بانوان است و گاهی در این‏ مسجد درس گفته می‏شود و هنگام درس و بحث، بانوان از مسجد خارج می‏شوند و این درس مانع نماز بانوان است‏ یا درسی که مانع نماز آنان است اشکال دارد یا نه؟

ج-مانع شدن از نماز خواندن نمازگزاران‏ در مسجد جایز نیست، خواه نمازگزار مرد باشد یا زن (١٠)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

شعر خوانی

١٩٣-خواندن شعری که نصیحت و مانند آن نباشد در مسجد مکروه است (١١)

 

 

ورزش

١٩٤-س:آیا تمرینات ورزشی در مسجد محله یاخوابیدن در آن یا مسجد دیگر جایز است؟

ج-مسجد مکان ورزش نیست و خوابیدن‏ در مسجد مکروه است (١٢)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته

 

 

نمایش فیلم

١٩٥-س:آیا نمایش فیلمهای سینمایی که ازسوی وزارت ارشاد اسلامی مجوز دارد در مسجد برای ‏کسانی که در جلسات قرآن شرکت می‏کنند، شرعا اشکال دارد؟

ج-جایز نیست مسجد را به مکان نمایش ‏فیلمهای سینمایی تبدیل کنند ولی نمایش فیلم در وقت نیاز با هماهنگی امام جماعت ‏مسجد مانع ندارد (١٣)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته


 

کتابخانه و اتاق بسیج

١٩٦-س:اشغال کردن مسجد به اینکه مقداری از مسجد را کتابخانه کنند یا اینکه برای غیر نماز اجتماع کنند در مسجد، به طوری که مزاحم مصلین(نمازگزاران) باشند چه صورتی دارد؟

ج-کتابخانه کردن مقداری از مسجد و مزاحمت نمازگزاران جایز نیست (اگر قبل از آنکه زمین وقف مسجد شود قسمتی را کتابخانه و قسمتی را مسجد بسازند اشکال ندارد،  ولی پس از آنکه وقف مسجد شد، تغییر آن جایز نیست. )ولی‏ می‏توانند تعدادی کتاب بدون مزاحمت‏ مصلین در مسجد قرار دهند (١٤)

١٩٧-س:آیا می‏شود قسمتی از مسجد را که هیچگونه استفاده ‏ای از آن نمی‏شود برای شورای‏ همیاری که هیچ جایی برای جلسات شورا ندارند، اختصاص داد یا نه؟

ج-اختصاص دادن قسمتی از مسجد به ‏امور شورا جایز نیست (١٥)

١٩٨-س:آیا در قسمت پشت‏ بام مسجد، می‏توان ساختمانی به عنوان کتابخانه ساخت و مورداستفاده قرار داد یا نه؟

ج-نمی ‏شود (١٦)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

استفاده از وضوخانه مسجد

١٩٩-کسی که نمی ‏خواهد در مسجدی نماز بخواند، اگر نداند حوض یا وضوخانه آن را برای همه مردم ‏وقف کرده ‏اند یا برای کسانی که در آن جا نماز می‏ خوانند، نمی‏ تواند از حوض یا وضوخانه آن مسجد وضو بگیرد. ولی اگر معمولا کسانی هم که نمی‏ خواهند در آنجا نماز بخوانند وضو می‏ گیرند، می‏ تواند در آنجا وضو بگیرد (١٧)

٢٠٠-اگر طهارت خانه مسجد، تنها برای استفاده ‏نمازگزاران آن مسجد وقف شده باشد، استفاده کسانی‏که نمی‏ خواهند در آن مسجد نماز بخوانند، حرام است. 

ولی اگر ندانند که برای استفاده همه مردم وقف شده یا فقط نمازگزاران همان مسجد، حکم مساله قبل رادارد (١٨)

٢٠١-س:آیا استفاده شخصی آنهم به مقدار کم، از آب مخصوص وضو در مساجد، مثلا مغازه ‏داران‏ محل برای نوشیدن یا درست کردن چای یا برای‏ ماشین، با توجه به اینکه چنین مسجدی واقف‏ مشخص ندارد که از این کار منع کند، چه حکمی دارد؟

ج-اگر معلوم نباشد که آب، تنها وقف ‏وضوی نمازگزاران است و عرف مردم آن‏ محل و رهگذران از مثل این آب استفاده ‏می‏کنند، اشکال ندارد هر چند احتیاط دراین موارد مطلوب است (١٩) . [یعنی بهتر است ‏پرهیز کنند و استفاده نکنند.]

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته
 

[به فصل ٧حفظ حرمت مسجدنیز مراجعه‏ کنید. ]

پی ‏نوشتها:

١-توضیح المسائل، م ٩١٣. 

٢-توضیح المسائل، م ٦١٢. 

٣-توضیح المسائل، م ٦٢٢. 

٤-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٥، س ٤١٨. 

٥-توضیح المسائل، م ٩٠٧. 

٦-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٣٧، س ٤٠. 

٧-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٣٦، س ٣٥. 

٨-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٠، س ٤٠٦. 

٩-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٠، س ٤٠٥. 

١٠-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٣٥، س ٣٣. 

١١-توضیح المسائل، م ٩١٤. 

١٢-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١١٩، س ٤٠٤. 

١٣-همان، ص ١٢٢، س ٤٠٩. 

١٤-استفتائات، ج ٢، ص ٣٤٦، س ٣١. 

١٥-همان، س ٣٠. 

١٦-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٢، س ٥٩. 

١٧-توضیح المسائل، م ٢٦٩. 

١٨-همان و توضیح المسائل، م ٦٤. 

١٩-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٤، س ٤١٥

 

 

اماکن عبادی (غیر مسجد)

نمازخانه و مصلا

٢١٤-مستحب است انسان جایی را در خانه برای‏ نماز قرار دهد (١)

٢١٥-مکانی را که در خانه برای نماز خواندن قرار می‏دهد و مصلایی که به عنوان مسجد وقف نشده ‏باشد و همچنین نماز خانه ادارات و مؤسسات حکم ‏مسجد ندارد (٢)

٢١٦-س:آیا اتاق‏ هایی که در گروهان‏ها وپاسگاه‏ها و بعضی از ادارات به نام نمازخانه از آن نام برده می‏ شود حکم مسجد را دارند؟ مثلا موقع جنابت‏ نمی‏شود داخل آن شد؟ یا اینکه احترام دارد ولی حکم ‏مسجد را ندارد. 

ج-اگر مسجد بودن محل، ثابت نیست، احکام مسجد مترتب نمی‏ شود (٣)

آیت ‏الله اراکی قدس‏ سره

٢١٧-س:مصلاهایی که برای اقامه نماز جمعه‏ بنا می‏ کنند البته اسم مسجد روی آن نمی‏گذارند، آیااحکام مسجد بر آنها بار است‏ یا خیر؟

ج-در صورتی که زمین محل نماز، اهداء یا وقف شده باشد و به همین عنوان ساخته ‏شود و یک نماز در آن خوانده شود در حکم مسجد است و احکام مسجد بر آن ‏جاری است (٤)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

مشاهد مشرفه

٢١٨-نماز در حرم امامان علیهم السلام مستحب، بلکه بهتر از مسجد است و نماز در حرم امیر المؤمنین علیه السلام برابر دویست هزار نماز است (٥)

٢١٩-انسان باید رعایت ادب را بکند و جلوتر از قبر پیغمبر صلی الله علیه و آله و امام علیه السلام نماز نخواند و چنانچه نماز خواندن‏ بی‏ احترامی با صاحب قبر باشد، حرام است، ولی نمازباطل نیست (٦)

٢٢٠-همچنانکه قبلا گذشت‏ حرم ابا عبد الله ‏الحسین علیه السلام یکی از چهار مکانی است که مسافر می‏تواند در آنجا نماز را تمام یا شکسته بخواند (٧)

٢٢١-برای رفتن به حرم امامان، و حتی امامزادگان‏ مستحب است انسان وضو بگیرد (٨)

٢٢٢-بنابر احتیاط واجب، جنب و حائض و نفساء، نباید در حرم امامان علیهم السلام توقف کند، ولی در حرم امامزادگان اشکال ندارد (٩)

تشرف به حرم مطهر و زیارت قبور ائمه علیهم السلام و اولیاء-احکام و آداب بسیاری دارد که بیشتر در کتابهای دعا آمده است. 

 

 

حسینیه و مهدیه

٢٢٣-س:ساختن مهدیه و حسینیه در قبرستانی که ‏قسمت از آن به حالت تعطیل درآمده چه صورتی دارد. 

ج-قبرستان، اگر وقف برای دفن اموات‏ باشد، جایز نیست (١٠)

٢٢٤-س:در زمانهای قدیم، برای کسانی که ‏اجناس شان را با حیوانات از جایی به جایی دیگر حمل‏ می‏کردند، مسافر خانه ‏هایی از سنگ و گل ساخته شده‏ که فعلا مخروبه شده، و اصلا از آنها استفاده نمی‏شود، آیا اجازه می‏ فرمایید که بر جای این مسافرخانه ‏ها حسینیه بسازیم؟ چون محله ما حسینیه ندارد. 

ج-اگر وقف، یا ملک بودن آن معلوم‏ نیست، مانع ندارد (١١)

 

 

کلیسا و کنیسه

٢٢٥-نماز خواندن در کلیساها و کنیسه ‏ها اشکال‏ ندارد، هر چند بدون اجازه، از آنها باشد،  مانند مساجد مسلمین (١٢)

٢٢٦-حفظ طهارت معابد یهود و نصاری نیز لازم‏ است، و به احتیاط واجب باید از نجس کردن آنها پرهیز شود (١٣)

 

مسائل متفرقه

٢٢٧-س:در بعضی از مساجد معمول است‏ هنگام مجالس ختم و فاتحه صدای بلندگو در فضای بیرون مسجد پخش می‏شود با توجه به اینکه چه بسا بیماران و سالخوردگانی از صدای بلندگو اذیت‏ می‏ شوند، آیا این عمل جایز است؟

ج-محل اشکال است (١٤)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

٢٢٨-س:آیا بلند کردن صدای اذان از مسجد، مخصوصا اذان صبح در صورتی که همسایگان مسجداعتراض می‏ کنند و اظهار می‏ کنند صدای اذان موجب‏ اذیت و آزار آنها می‏شود، جایز است‏ یا نه؟

ج-اذان شعار اسلام است و ملازمه غالبی ‏دارد یا بیدار شدن همسایگان مسجد، ولی ‏در صورت استلزام ضرر، احوط آن است که ‏صدای آن را طوری تنظیم کنند که حتی ‏الامکان موجب اضرار به همسایگان نشود (١٥)

آیت ‏الله اراکی قدس‏ سره

٢٢٩-س:اسامی مبارکه خداوند متعال، مثل‏الله‏که روی زیلوهای مسجد نوشته شده و مردم بدون توجه بر روی آن پا می‏گذارند یا دست‏ بی ‏وضوبه آن می‏مالند، از بین بردن آن لازم است‏ یا نه و محوکردن آن با وقف منافات دارد یا نه؟

ج-کسانی که بی ‏التفات بدون وضو دست‏ به آن می‏گذارند معذورند ولی اگر زیر پاافتاده باشد،  چون موجب هتک احترام اسم‏ خداوند متعال است لازم است آن را به‏ نحوی که خود زیلو پاره شود محو نمائید (١٦)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

پی‏ نوشتها:

١-العروة الوثقی، ج ١، فی مکان المصلی، فی الامکنة المستحبه، ص ٥٩٦، م ٤. 

٢-همان، فیما یحرم علی الجنب، ص ٢٨٨، م ٣. 

٣-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٤٣، س ١٩. 

٤-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٠، س ٥٠. 

٥-توضیح المسائل، م ٨٩٥. 

٦-توضیح المسائل، م ٨٨٤. 

٧-به ص ٧١ مراجعه کنید. 

٨-توضیح المسائل، م ٣٢٢. 

٩-توضیح المسائل، م ٣٥٥. 

١٠-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٥٨، س ٥٩. 

١١-همان، س ٦٠. 

١٢-العروة الوثقی، ج ١، ص ٤٥١، م ١. 

١٣-همان، ص ٧٠، م ١٥. 

١٤-جامع المسائل، ج ١، ص ٩٧، س ٣٢٠. 

١٥-استفتاآت، ص ٢٥٨، س ٢٥. 

١٦-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٥، س ٧٢. 

 

 

درباره ی مسجد سازی

ثواب ساختن مسجد

١-ساختن مسجد، از مستحبات مؤکد است و پاداشی بزرگ و ثوابی بسیار دارد. 

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

من بنی مسجدا فی الدنیا اعطاه الله بکل شبر منه-او قال بکل ذراع منه-مسیرة اربعین الف عام مدینة‏من ذهب و فضة و در و یاقوت و زمرد و زبرجد ولؤلؤ. . .

هر که در دنیا مسجدی بسازد، خداوند در برابر هروجب-یا فرمود: هر ذراع-به مقداری که چهل هزارسال پیموده می‏ شود، شهری از طلا و نقره و در و یاقوت و زمرد و زبرجد و لؤلؤ به او عطا می‏کند. . . (١)

 

 

تحقق عنوان مسجد

٢-اگر زمینی را به قصد قربت(قربة الی الله)به ‏نیت مسجد بودن بسازند و حداقل یک نفر به اذن بانی‏ در آن نماز بخواند، مسجد می‏شود و باید احکام مسجدنسبت‏ به آن مراعات شود (٢)

٣-گر چه مطابق آنچه در مساله قبل گفته شد، عنوان مسجد تحقق می‏یابد، ولی مشهور بین فقها آن ‏است که باید صیغه وقف بخواند، یعنی بگوید: وقفتهامسجدا قربة الی الله‏ یعنی این زمین یا ساختمان را برای رضای خداوند وقف کردم برای آنکه مسجدباشد (٣)

٤-مساجد تمام گروه های مسلمان، اعم از شیعه‏ و غیر آن در احکامی که برای مسجد گفته می‏شود فرقی ندارد (٤)

٥-اگر انسان بداند که واقف، سقف و صحن ودیوار مسجد را جزء مسجد قرار نداده، یا نداند جزء مسجد قرار داده یا نه و نشانه ‏ای بر اینکه جزء مسجداست نباشد، احکام مسجد را ندارد.  هر چند در صورت‏ شک، احتیاط مسحتب است، احکام مسجد را نسبت ‏به این مکانها نیز مراعات کنند (٥)

٦-س:زمینی است که جزء موقوفه یک امامزاده‏ می‏ باشد و بین خانه‏ های مسکونی قرار گرفته،  با توجه‏ به این که محل، بزرگ می ‏باشد و فاقد مسجد است، نظرتان را راجع به بنای مسجد در این زمین موقوفه ‏بیان نمایید

ج-اگر وقف است مسجد نمی‏شود (٦)

٧-س:اگر اصل وقف مشخص نباشد-برای ‏مسجد مثلا- آیا حکم مسجد دارد یا نه؟ و اگر اصل وقف معلوم باشد ولی مورد تصرف و مصرف آن‏ مشخص نباشد چه باید کرد؟

ج-تا عنوان مسجدیت در وقف محرز نشود حکم مسجد مترتب نمی ‏شود و درصورت معلوم نبودن مصرف، صوری دارد که در تحریر (ج ٢، ص ١٠٩، م ٢. )مذکور است (٧)

 

زمین مسجد

٨-اگر مسجدی ویران شود، زمین آن از مسجد بودن خارج نمی‏ شود و احکام مسجد در برخی موارد بر آن جاری است، و همچنین اگر تمام روستا یا شهری‏ که مسجد در آن است، خراب شود مکانی که مسجد بوده همچنان عنوان مسجد دارد (٨)

٩-زمین بدون دیوار و ساختمان را نیز می‏توان‏ مسجد قرار داد، بنابر این اگر زمینی را برای مسجد وقف کنند و به همین قصد در آن نماز خوانده شود، مسجد است و احکام آن باید مراعات شود، هر چنددیوار کشی نشده باشد و ساختمان هم نساخته باشند (٩)

١٠-س:اینجانب یک قواره زمینی را که ٣١٢ مترمربع می‏باشد برای مسجدی خریداری نمودم، چون‏ مردم این محل بودجه نداشتند، نتوانستند بسازند، حالابا کمک مردم می‏ خواهند مسجد را بسازند می‏ بینند که‏ این زمین برای مسجد کوچک است، آیا اجازه است که ‏این زمین را بفروشیم و در همین محل زمین بیشتری‏ خریداری نماییم؟ البته در موقع خرید زمین،  صیغه‏ خوانده نشده ولی با عقیده کامل خریداری شده برای‏ مسجد. 

ج-خرید زمین به قصد بنای مسجد کافی‏ در وقف نیست. اگر بعد از خرید، وقف نشده ‏و تحویل وقف نگردیده به ملک مالک باقی است و اختیار آن با مالک است (١٠)

١١-س:در روستایی که اهالی آن روست، محل ‏سکونت‏ خود را رها کرده ‏اند و نزدیک همان محل در زمین موات خانه ساخته ‏اند، من در یک قطعه از همان‏ زمین موات با کمک اهالی، مسجدی بنا کردم بطوری‏که قسمتی از دیوار مسجد آماده است و ضرری هم ‏ندارد عده ‏ای دیگر از همان محل، روی مقاصد و یا غرض شخصی، از به پایان رساندن مسجد جلوگیری‏ می‏کنند، آیا از نظر شرع مقدس اسلام می‏ توانندجلوگیری نمایند یا خیر؟

ج-اگر زمین موات بوده و متعلق حق کسی‏ نبوده، با تحجیر (سنگ چین و حصار کشی). 

و آماده شدن برای‏ مسجد، دیگران حق مزاحمت ندارند، لاکن‏ چنانچه دولت اسلامی در این باره مقرراتی ‏دارد باید مراعات شود (١١)

١٢-س:مقداری از بیابان برای مسجد تعیین‏ می‏شود و به عنوان مسجد در آن نماز اقامه می‏شود، سپس از آنجا می‏روند، برای کسانی که موضوع رامی‏دانند اگر به آنجا گذرشان بیفتد حکم مسجد دارد؟

ج-به مجرد تعیین مقداری از بیابان برای ‏مسجد و نماز در آن، حکم مسجد پیدا نمی ‏کند (١٢)

١٣-س:هر گاه شخصی در قبرستان مسلمین‏ که وقف است مسجدی روی قبور اموات بنا کند،  آیاجایز است‏ یا خیر؟ و اگر چنین مسجدی بنا شد آیا نماز در آن صحیح است؟

ج-ساختن مسجد در قبرستان که زمین آن‏ وقف قبرستان است جایز نیست، و نبش‏ قبور مسلمین حرام است، و به مجرد ساختن، مسجد نمی ‏شود، ولی نماز خواندن‏در آن مانعی ندارد (١٣)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

١٤-س:آیا روی زمین اصلاحات ارضی‏ می‏توان مسجد و سایر اماکن عمومی از قبیل حمام،  مدرسه دینی طلاب و اماکن فرهنگی درست کرد؟

ج-چون مبنای دولت جمهوری اسلمی ‏ایران بر ملکیت اراضی مذکوره است لازم ‏است معامله ملکیت‏ شود (١٤)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

 

حیاط مسجد

١٥-س:مسجدی که علاوه بر شبستان، دارای‏ حیاط و صحن و راهرو است و در عرف، همه آنها را مسجد می‏خوانند، آیا احکام مسجد بر آنها بار است‏ یانه و در صورتی که قصد بانی معلوم نباشد، ساختن‏ مستراح و امثال آن در یک طرف آن صحن چه صورت دارد. دلیل و قرینه بر عدم مسجدیت لازم ‏است‏ یا نه؟

ج-با شک در آنکه صحن را جزء مسجد قرار داده، اگر اماره‏ای (نشانه، علامت)بر مسجد بودن‏ نباشد، محکوم به مسجدیت نیست و اماره ‏بر عدم، لازم نمی ‏باشد (١٥)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

مسجد و حسینیه(باهم)

١٦-س:احتراما به استحضار می‏رساند که درمحلی از زیر زمین تا کف به نام حسینیه و از کف به‏ بالا به نام مسجد از مردم پول گرفته شده و ٦٥ درصدر آن را جهاد، جهت احداث مسجد پرداخته است، چه حکمی دارد، مسجد است‏ یا حسینیه؟

ج-اگر از ابتدا مقداری به حساب حسینیه ‏و مقداری به عنوان مسجد ساخته شده و وقف گردیده اشکال ندارد و هر یک ازحسینیه و مسجد حکم خود را دارد (١٦)

 

تغییر و تبدیل مسجد

١٧-س:مسجدی که در آن استفاده جماعت ‏نمی‏شود و به ندرت کسی یا کسانی در آن نمازمی‏خوانند، آیا می‏توان از آن برای مدتی به عنوان‏ فروشگاه تعاونی استفاده نمود؟

ج-تبدیل مسجد به فروشگاه جایز نیست (١٧)

١٨-س:مسجدی است که زیر زمینی دارد که‏ متروکه است، جمعی از افراد خیر تصمیم دارند با کسب‏ اجازه از مرجع عالیقدر، امام خمینی قدس سره، این زیر زمین را تبدیل به صندوق قرض الحسنه عام المنفعة نمایند ، آیا امام اجازه می‏دهند یا خیر؟

ج-جایز نیست (١٨)

١٩-س:آیا در پشت ‏بام مسجد غیر از ساختمان‏ برای مسجد، می‏توان ساختمان دیگری بنا نمود، مثلا ساختن اتاق برای بسیج و غیره. 

ج-جایز نیست (١٩)

٢٠-س:اگر مسجدی که از قرنها پیش محل ‏عبادت و مسجد مسلمین بوده، خراب یا به وسیله‏ عمال حکومت گذشته تخریب شده باشد، آیا می‏ توان ‏در محل آن، ساختمان دیگری برای سکنی و یا باعناوین مذهبی دیگر مثل حسینیه، تکیه و غیره ‏ساخت؟یا باید آن را به حالت اول و به صورت مسجد در آورد و برای سکنه محل که مسجدی هم ندارند، به‏ صورت سنگر دینی و عبادتگاه الهی قرار داد؟

ج-تبدیل مسجد به غیر آن جایز نیست (٢٠)

٢١-س:در طرح توسعه یکی از خیابانهای که‏ برای راحتی عبور وسائل نقلیه اجرا خواهد شد تعدادی‏ مسجد قرار دارد که بعضی از آنها کلا و بعضی قسمت ی‏از آن خراب می‏شود، نظر شریف در این مورد چیست؟

ج-از بین بردن مسجد یا جزئی از آن‏ جایز نیست، مگر مصلحتی در کار باشد که‏ نتوان از آن مصلحت دست کشید و چشم ‏پوشی کرد (٢١)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته

 

 

تبدیل مسجد به حسینیه

٢٢-س:ما یک حسینیه داریم که تقریبا خراب‏ شده و مکانش هم جای خوبی نیست، آیا می‏ شود آن‏را بفروشیم و کنار مسجد یک زمینی است‏ حسینیه ‏ای ‏از نو بسازیم؟ و اگر می‏شود چون وصل مسجد است‏ یک متر هم از حیاط مسجد داخل حسینیه قرار بگیرد تا بتوانیم در عزاداری امام حسین علیه السلام حسینیه خوبی ‏داشته باشیم؟

ج-فروش حسینیه و همچنین جزء حسینیه ‏قرار دادن مسجد جایز نیست (٢٢)

 

 

تغییر حسینیه به مسجد

٢٣-س:زمینی را به نام ساختن حسینیه خریداری‏ کرده و ثلث قیمت آن را می‏ پردازند، و از مؤمنین هم به‏نام حسینیه پول جمع آوری می ‏کنند، ساختن بنا شروع ‏شد و به خاطر تشخیص قبله، محرابی ساخته شد و همین که بنا نیمه تمام شد، عده ‏ای گفتند: اگر مسجد بشود بهتر است و صاحب زمین هم گفت: اگر مسجد بشود، بقیه پولم (دو ثلث ‏باقیمانده) را نمی ‏خواهم، لذا قبض را به نام مسجد صاحب الزمان علیه السلام نمودند و بقیه‏ بنا را به نام مسجد تمام نمودند و در حال حاضر از این ‏بنا به نام مسجد استفاده می‏ نمایند ولی اختلاف هنوز بر طرف نشده است، استدعا می‏شود، آنچه را که حکم ‏خداست مرقوم فرمایید تا تکلیف خود را بدانیم. 

ج-وقف زمین برای حسینیه اگر تمام نشده ‏و قبض وقف حاصل نشده، تغییر آن به عنوان‏ مسجد اشکال ندارد، ولی اگر تغییر بعد از تمامیت وقف حسینیه حاصل شده باشد،  باطل است و آن محل مسجد نمی‏ شود، اگرچه نماز در آنجا اشکال ندارد (٢٣)

٢٤-س:شخص خیری در جنب مسجد، زمینی به ‏نیت حسینیه در اختیار مؤمنین قرار داده است، بعدا امنای مسجد، آن زمین را با اجازه صاحب آن، جزء مسجد قرار داده ‏اند، آیا احکام مسجد بر آن جاری است‏ یا خیر؟

ج-اگر وقف حسینیه، تمام شده و لو به ‏این نحو که به قصد حسینیه تحویل داده‏ باشد، مسجد نمی‏ شود و احکام مسجد برآن جاری نیست (٢٤)

 

 

تغییر نام مسجد

٢٥-س:مسجدی حدود بیست ‏سال قبل ساخته ‏شده است و به نام مبارک صاحب الزمان علیه السلام نامگذاری‏ شده و معلوم نیست که این نام در صیغه وقف هم ذکر شده یا نه، حکم تغییر نام این مسجد از صاحب الزمان علیه السلام به مسجد جامع چیست؟

ج-مجرد تغییر نام مسجد مانعی ندارد (٢٥)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته


 

تخریب و بازسازی مسجد

٢٦-س:اهالی یکی از روستاها در نظر دارند مسجد محقری که تکافوی اهالی محل را نمی ‏دهد تخریب کنند و مجددا مسجد مناسبی در همان محل‏ بسازند با توجه به اینکه برای توسعه مسجد مزبور تنها راه، تخریب آن است، لذا خواهشمند است تکلیف ‏شرعی را اعلام فرمائید. 

ج-خراب کردن به منظور توسعه، درصورت احتیاج مردم اشکال ندارد (٢٦)

 

 

تغییر محل شبستان مسجد

٢٧-س:اهالی روستایی تصمیم گرفتند بنای فعلی مسجدشان را به عللی تغییر بدهند و چون به جهاتی ‏ساختن شبستان در محل کنونی مشکل است، آیامجازند زمین مجاور را شبستان و از مکان قبلی به‏ عنوان محوطه استفاده کنند. 

ج-مانع ندارد ولی احکام مسجد بر آن‏ مترتب است (٢٧)

٢٨-س:مسجدی است دارای شبستان و صحن، چون به صورت ساختمان قدیمی و کهنه است‏ جمعی از مؤمنین تصمیم دارند آن را خراب و تجدیدبنا نمایند ولی طبق نقشه معمار،  صحن مسجد به ‏صورت شبستان و شبستان به صورت صحن در می ‏اید و این عمل از نظر اصول معماری و زیبایی‏ مسجد، به صلاح مسجد است، در این صورت اشکال‏ دارد یا نه؟

ج-تبدیل شبستان مسجد به صحن، جایز نیست (٢٨)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

تعمیر و توسعه مسجد

٢٩-س:تعمیر مسجدی که نزدیک به خرابی‏ می‏باشد مستحب است و اگر مسجدی طوری خراب‏ شود که تعمیر آن ممکن نباشد، می‏ توانند آن را خراب‏ کنند و دوباره بسازند بلکه می‏ توانند مسجد را که خراب‏ نشده، برای احتیاج مردم خراب کنند و بزرگتر بسازند (٢٩)

٣٠-س:در شهرستان ما مسجد جامعی است که ‏در قدیم بنا شده و الآن حیاط مسجد جهت اقامه نماز جمعه در زمستان و تابستان احتیاج به سقف دارد، ضمنا از نظر واقف هم هیچ اطلاعی در دست نیست و این عمل هم لازم است، سقف زدن چه صورتی دارد؟

ج-مانعی ندارد (٣٠)

 

مسجد قبیله ‏ای

٣١-اگر واقف مکانی را به عنوان مسجد طایفه و قبیله یا گروه خاصی وقف کند که تنها همان افراد از آن ‏استفاده کنند، هر چند وقف صحیح است و تنها همان ها می‏توانند در آن به عبادت خداوند بپردازند ولی بنابراحتیاط واجب چنین مکانی مسجد نخواهد شد و احکام مساجد را نخواهد داشت (٣١)

٣٢-س:نماز خواندن در مسجدی که عده ‏ای ازکسانی که در ساختن این مسجد مشارکت داشته ‏اند ادعا می ‏کنند، که مسجد را برای خود و قبیله خودشان ‏ساخته ‏اند، چه حکمی دارد؟

ج-مسجد، پس از آنکه به عنوان مسجد ساخته شد اختصاص به قوم و قبیله و افراد خاصی ندارد، بلکه برای تمام مسلمانان‏ استفاده از آن جایز است (٣٢)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته
 

[به فصل ٢معماری مسجدنیز مراجعه کنید]

پی ‏نوشتها:

١-تحریر الوسیله، ج ١، فی مکان المصلی، ص ١٥٢، م ١٨. 

٢-همان، م ١٩. 

٣-همان. 

٤-العروة الوثقی، ج ١، فی احکام النجاسات، ص ٨٨، م ١٥. 

٥-همان، ص ٨٩، م ١٦. 

٦-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٥٦، ص ٥٤. 

٧-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٤٢، س ١٨. 

٨-تحریر الوسیله، ج ٢، کتاب الوقف و اخواته، ص ٧٥، م ٦٣. 

٩-العروة الوثقی، فی مکان المصلی، ص ٥٩٧، م ١٢. 

١٠-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٣٤، م ٢. 

١١-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٣٨، س ٩. 

١٢-همان، ص ٣٣٩، س ١٣. 

١٣-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٣٢، ص ٢٣. 

١٤-جامع المسائل، ج ١، ص ٩٦، س ٣١٥. 

١٥-مجمع المسائل، ص ١٣٦، س ٣٧. 

١٦-استفتاآت ج ٢، ص ٣٣٦، س ٥. 

١٧-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٦٦، ص ٧٨. 

١٨-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٥٧، ص ٥٥. 

١٩-همان، س ٥٦. 

٢٠-همان، ص ٣٦٥، س ٧٧. 

٢١-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٤، س ٤١٤. 

٢٢-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٧١، س ٩٣. 

٢٣-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٦٤، س ٧٥. 

٢٤-همان، س ٧٤. 

٢٥-اجوبة الاستفتاآت، ج ١، ص ١٢٥ س ٤١٩. 

٢٦-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٦٨، س ٨٤. 

٢٧-همان، ص ٣٦٩، س ٨٥. 

٢٨-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤١، س ٥٥. 

٢٩-توضیح المسائل، م ٩١١. 

٣٠-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٦٩، س ٨٧. 

٣١-العروة الوثقی، ج ١، فی مکان المصلی، ص ٥٩٧، م ١٢. 

٣٢-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١١٩، س ٤٠١. 

 

 

درباره مخارج مسجد

موقوفات

٥٦-اگر چیزی را بر مسجد وقف کنند و مصرفی ‏برای آن مشخص نکرده باشند، منافع آن در تعمیر، نور، فرش و اجرت خادم مصرف می‏شود و اگر چیزی‏ اضافه آمد به امام جماعت مسجد داده می‏ شود (١)

٥٧-س:زمینی است وقف مسجد که متصل به آن‏ است، آیا با نظر متولی شرعی می ‏توانیم مقداری از زمین موقوفه را به همان مسجد اضافه و جزو آن قرار دهیم؟

ج-اگر وقف مسجد است که باید عوائد آن‏ صرف مسجد شود، اضافه کردن آن به‏ مسجد جایز نیست (٢)

بر فرض عدم جواز آیا با نظر متولی جایز است‏ مقداری از همان زمین برای دستشویی و یا کتابخانه ‏استفاده شود. 

ج-حکم مساله قبل را دارد (٣)

٥٨-س:در کنار یک مسجد کوچک، به فاصله ٨متری زمینی به مساحت ١٢٠٠ متر برای مسجد وقف ‏گردیده است، آیا می‏ شود در این زمین سالن سخنرانی‏ و منزل خادم و وضوخانه و حجراتی برای تحصیل و چند مغازه برای هزینه مسجد درست کرد یا نه؟

ج-تابع نحوه وقف است. اگر زمین، وقف‏ شده که از عوائد آن صرف احتیاجات‏ مسجد شود،  تصرفات مزبوره جایز نیست، مگر آنکه زمین را با صلاحدید وقف از متولی شرعی برای تصرفات مزبوره اجاره‏ کنند (٤)

٥٩-س:مسجدی است که دارای موقوفاتی‏ می‏باشد، اما نمی‏ دانیم و روشن نیست که این موقوفات ‏برای شخص امام جماعت مسجد است‏ یا این که برای‏ مخارج مسجد؟ در صورتی که مردم مخارج مسجد را تامین کنند و مسجد از این نظر کمبودی نداشته باشد، آیا امام جماعت می ‏تواند از این موقوفه استفاده کرده و مصرف نماید؟

ج-اگر معلوم نیست که وقف بر خصوص ‏امام جماعت ‏شده یا وقف بر چیزی شده که‏ شامل امام جماعت هم باشد، نمی ‏تواندبگیرد (٥)

٦٠-س:منزلی را وقف کرده برای مسجد، درضمن وقف شرط کرده که مادام العمر خود در آن سکونت کند، آیا صحیح است؟

ج-اگر مدت معین ذکر کند تا از جهل‏ خارج شود مانعی ندارد و عدم ترتب‏ احکام مسجد در مدت مذکور مانع ندارد، چون احکام مربوط به مسجدی است که ‏مسلوب المنفعه (از بین رفتن منفعت) نباشد (٦)

آیت‏ الله اراکی قدس ‏سره

٦١-س:مسجدی بوده در خیابان واقع شده و موقوفات برای مسجد هست که منافعش صرف مسجدبشود آیا متعذر المصرف است و منافع موقوفه را درجای اقرب فالاقرب باید مصرف شود؟

ج-با فرض عدم امکان اعاده مسجد حکم ‏متعذر المصرف را دارد که باید در مسجد نزدیکتر، از باب ‏الاقرب فالاقرب‏ صرف ‏شود (٧)

آیت ‏الله اراکی قدس‏ سره

٦٢-س:مسجدی در اثر زلزله خراب شده و اهالی آن به دو کیلومتری نقل مکان کرده ‏اند و مسجد جدیدی ساخته‏ اند. مسجد اول موقوفاتی دارد که بایدصرف تعمیراتش شود، آیا در مسجد دیگر می‏توان‏ استفاده کرد؟

ج-لازم است که همان مسجد مخروبه را تعمیر و مرمت کنند و در بعض مواقع ‏مناسب جلسات عزاداری و اقامه جماعت ‏را در آن مسجد برپا کنند تا مسجد متروک ‏نشود (٨)

 

اجاره موقوفات مسجد

٦٣-س:زمین موقوفه مخروبه ‏ای، قبلا مستراح ‏بوده سالهای متمادی مخروبه مانده و از انتفاع خارج ‏شده، شخصی از متولی شرعی شفاها اجازه می‏ گیرد و طبقه پایین آن را مستراح و وضوخانه ساخته و فوقانی‏ آن را به خرج خود چند مغازه می‏ سازد و متولی آن شفاها تشویق و ترغیب بر آن نموده؟ آیا کسی دیگر حق اعتراض دارد؟ و آیا متولی می ‏تواند بگوید: اعیان‏ را طبق نظر من وقف نماید؟ یا اعیان ملک سازنده ‏است و فقط کرایه زمین مخروبه موقوفه را باید بدهد؟

اگر کسی پیدا شود مخارج اعیانی آن را بپردازد که ‏سازنده واگذار به وقف نمی دهد نسبت‏ به وجه سرقفلی که‏ سازنده گرفته چه صورت دارد؟

ج-اگر متولی شرعی با مراعات صلاح ‏وقف اجاره داده که شخص برای خودش ‏ساختمان کند و اجاره زمین را بپردازد، صاحب ساختمان، اجاره زمین را ضامن است ‏و زمین در حالی که ساختمان روی آن است‏ ملاحظه می‏ شود، نه مخروبه (٩)

٦٤-س:مدتی است که در یکی از مساجد امام‏ جماعت هستم و اطلاعی از کیفیت وقف این مسجد ندارم. با توجه به اینکه مسجد مذکور از حیث تامین مخارج خود مشکلات فراوانی دارد،  آیا جایز است زیرزمین مسجد را برای کاری که در شان مسجد باشد اجاره داد؟

ج-اگر زیر زمین عنوان مسجد نداشته ‏باشد و جزئی از متعلقات مورد نیاز مسجد نباشد،  اشکال ندارد (١٠)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته

 

 

صرف زکات در مسجد

٦٥-یکی از مصارف زکات‏سبیل الله‏است، یعنی کاری که منفعت عمومی دینی دارد یا نفعش به‏ عموم مسلمانان می‏رسد، یا برای اسلام مفید است، که ‏از جمله آنها ساخت و تعمیر و سایر مخارج ضروری‏ مسجد است، پس زکات اموال را می ‏توان در مسجد خرج کرد (١١)

٦٦-س:در قسمتی از صحن یک مسجد، با پول‏ زکات، اتاقی به عنوان کتابخانه مسجد ساخته شده، آیا این عمل جایز است‏ یا خیر؟ و در صورت عدم جواز آیا لازم است آن را خراب نموده و به صحن مبدل سازند؟

و در هر صورت تصرف در زکات چه صورتی دارد؟ آیامجزی است‏ یا موجب ضمان بر متلف و بر ذمه ‏من‏تجب علیه‏است و ملزم به اداء می‏باشد؟

ج-محل ساختن کتابخانه اگر مسجد نبوده‏ و تغییر وقف محسوب نشده است، اشکال‏ ندارد و ضامن نیست، در غیر این صورت‏ عمل مزبور جایز نبوده است و کسی که‏ متصدی عمل مزبور شده باید محل را از آن ساختمان تفریغ نماید و پول زکات را که ‏در آن ساختمان صرف کرده ضامن است (١٢)

٦٧-س:مسجدی است که نیاز مبرم به‏ تعمیرات کلی دارد، آیا از زکات فطره می‏ شود صرف آن‏ کرد؟

ج-بهتر است فطره را به مصرف فقرای محل رسانند ولی در مسجد و مانند آن نیز مانعی ندارد (١٣)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

٦٨-س:در صورت وجود فقراء زکات تا چه‏ مقدار زکات مال خود را بدون رعایت اصناف‏ مستحقین می‏تواند صرف در ساختمان مسجد، درمحل نماید؟

ج-با بودن فقراء، تمام زکات را هم‏می‏تواند صرف مسجد کند، لاکن بهتر آن‏ است که مقداری به فقراء بدهد و مقداری‏ صرف مسجد نماید (١٤)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

صرف خمس در مسجد

٦٩-چون نصف خمس اموال باید به سادات فقیر دارای شرایط (شرایط سیدی که به او خمس داده می‏ شود در توضیح المسائل‏ بحث مصرف خمس آمده است. ) داده شود و نصف دیگر آن که سهم امام‏ زمان (عج) است، در زمان غیبت ‏باید به مجتهد جامع الشرایط داده شود، بنابر این خمس مال را بدون اجازه‏ مجتهد جامع الشرایط نمی‏ توان در مسجد خرج کرد و اگر کسی بدون اجازه خرج کند، کفایت از پرداخت ‏خمس نمی‏ کند (١٥)

 

 

کمک های مردمی

٧٠-س:آیا در بناء مسجدهای سنی‏ هامی ‏توانیم کمک بکنیم یا خیر؟

ج-بلی در بناء مسجد می ‏توانید کمک‏ کنید (١٦)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

٧١-س:اگر کسی برای مسجدی نذر کرده باشدکه هرگاه پولی داشتم مثلا مسجد را سفید کنم و قبل ازشروع آن شخص، شخص دیگری آمد و مسجد را سفید کرد، آیا می‏ شود آن پول را به مصرف دیگری‏ در همان مسجد جهت زیلو و غیره برساند یا خیر؟

ج-در فرض مذکور موضوع نذر منتفی ‏شده چیزی بر او واجب نیست و اگر بخواهد تبرعا مبلغی را که نذر کرده صرف ‏زیلو و جهات دیگر مسجد نماید مختار و ماجور است (١٧)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

٧٢-س:کسی که متصدی و مسئول صندوق ‏جمع اعانات برای ساختمان حرم امام یا حسینیه یا مسجدی می‏ باشد آیا می‏ تواند با وجوهی که مؤمنین در صندوق ریخته‏ اند با اطمینان ربح صد در صد خرید و فروش کند و همچنین کسی که وجوه سهم مبارک ‏امام علیه السلام نزد او جمع شده با اطمینان به سود و حفظ‏ اصل مال می‏ تواند با پول تجارت کند یا نه؟

ج-اگر وکالت مؤمنین به مسئول صندوق ‏شامل این نحو معاملات باشد، مانعی ‏ندارد، ولی اگر علم به رضا به تنهایی کافی‏ نیست. و در مورد سهم مبارک امام علیه السلام اگر مجتهد صلاح بداند و اجازه بدهد و به‏ مصلحت ‏باشد مانعی ندارد (١٨)

آیت ‏الله اراکی قدس ‏سره

٧٣-س:خادم مسجدی میان دو نماز، پول به ‏عنوان کمک برای مسجد جمع می‏ کند، آیا می‏ شود آن‏را به امام جماعت ‏یا سخنران داد و یا در جهات دیگر مصرف کرد؟

ج-اگر مقصود پول دهندگان کمک به‏ مخارج مربوط به مسجد باشد مانعی ‏ندارد (١٩)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

[به فصل ٤لوازم مسجدنیز مراجعه شود. ]

پی‏ نوشتها:

١-تحریر الوسیله، ج ٢، کتاب الوقف، ص ٧٤، م ٥٦. 

٣- و ٢-همان، ص ٣٥٩، س ٦١. 

٤-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٥٨، س ٥٨. 

٥-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٥٠ س ٣٩. 

٦-استفتاآت، ص ١٤٧، س ١٩. 

٧-همان، ص ١٤٩، س ٢٥. 

٨-جامع المسائل، ج ١، ص ٨٧، س ٢٧٣. 

٩-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٧٦، س ١٠٣. 

١٠-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٨، س ٤٢٧. 

١١-توضیح المسائل، م ١٩٢٥، هفتم. 

١٢-استفتاآت، ج ١، ص ٣٤٤، س ١٥. 

١٣-جامع المسائل، ج ١، ص ٨٨، س ٢٨٠. 

١٤-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٧، س ٧٧. 

١٥-توضیح المسائل، م ١٨٣٤. 

١٦-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٥٧، س ١١٧. 

١٧-مجمع المسائل، ج ٢، ص ٣٢٦، س ٩٢٧. 

١٨-استفتاآت، ص ٥٢٧، س ٢١. 

١٩-جامع المسائل، ج ١، ص ٩١، س ٢٩٢. 

 

درباره ی عبادت در مسجد

نماز خواندن در مسجد

٩٠-نماز خواندن در مساجد مستحب است، بلکه‏ حاضر نشدن در مسجد مخصوصا برای همسایگان‏ مسجد-در صورتی که عذری مثل بارش برف و باران ‏نباشد-مکروه است (١)

٩١-ترتیب اولویت مساجد برای نماز خواندن ازنظر ثواب بدین شرح است:

مسجد الحرام هر نماز، معادل یک میلیون نماز

مسجد النبی صلی الله علیه و آله هر نماز، معادل ده هزار نماز

مسجد جامع کوفه-هر نماز، معادل هزار نماز

مسجد الاقصی-هر نماز، معادل هزار نماز

مسجد جامع هر شهر-هر نماز، معادل یکصد نماز

مسجد قبیله-هر نماز، معادل بیست و پنج نماز

مسجد بازار-هر نماز، معادل دوازده نماز (٢)

٩٢-برای زنها نماز خواندن در خانه بهتر است، ولی اگر بتوانند کاملا خود را از نا محرم حفظ کنند، بهتراست در مسجد نماز بخوانند (٣)

٩٣-مستحب است انسان نمازش را در مکانهای‏ مختلف و مساجد متعددی بخواند که در قیامت همه ‏آن اماکن و مساجد به نفع او شهادت دهند (٤)

٩٤-تعطیل کردن مسجد مکروه است و مستحب ‏انسان نماز را در مسجدی بخواند که نمازگزار ندارد تا تعطیل نشود. از امام صادق علیه السلام روایت‏ شده است که-سه ‏چیز در قیامت از مردم شکایت می‏کنند:اول مسجد متروکی که اهالی آنجا در آن نماز نمی‏ خوانند.  دوم: عالمی که بین عده ‏ای جاهل قرار دارد و از او استفاده ‏نمی ‏کنند. و سوم:قرآنی که متروک مانده و غبار گرفته‏ است و آن را تلاوت نمی ‏کنند (٥)

٩٥-زیاد رفتن به مسجد مستحب است. از پیامبراکرم صلی الله علیه و آله روایت ‏شده است که هر کس به مسجد رود از وقتی که روانه مسجد می‏ شود تا به خانه بر می‏ گردد، برای هر قدم که بر می‏دارد ده حسنه نوشته می ‏شود (٦)

 

نماز تحیت مسجد

٩٦-وقتی انسان وارد مسجد می ‏شود، مستحب ‏است دو رکعت نماز به قصد تحیت و احترام مسجد بخواند و اگر نماز واجب یا مستحب دیگری هم‏ بخواند، کافی است (٧)

 

اماکن تخییر

٩٧-مسافر-با شرایطی که در کتاب های مفصل فقهی‏ آمده است-نمازهای چهار رکعتی را باید شکسته (دورکعتی) بخواند، ولی در چهار مکان، می ‏تواند تمام یاشکسته بخواند و آن اماکن عبارتند از:

مسجد الحرام در مکه مکرمه

مسجد النبی صلی الله علیه و آله در مدینه منوره

مسجد جامع کوفه

حرم سید الشهداء امام حسین علیه السلام (٨)

٩٨-این حکم اختصاص به مسجد اصلی ندارد و در جاهای توسعه یافته هم مسافر می‏ تواند نمازش را تمام بخواند هر چند احتیاط مستحب است، تنها درمسجد اصلی نماز را تمام بخواند (٩)

 

جا گرفتن برای نماز

٩٩-یکی از اماکن مشترک و عمومی مسلمانان مسجد است، که همه آنان در استفاده از آن مساوی‏ هستند-البته استفاده‏ هایی که مخالف شرع و شان‏ مسجد نباشد- پس اگر شخصی قبل از دیگری، جایی‏ از مسجد را برای نماز یا عبادتی دیگر یا قرائت قرآن یاخواندن دعاء بلکه تدریس یا موعظه کردن و فتوا دادن‏ در اختیار گرفت، دیگری نمی ‏تواند آن جا را از او بگیرد،  خواه فرد اول و دوم در استفاده یک هدف و غرض ‏داشته باشند یا اغراض آنها متفاوت باشد،  آری بعید نیست که نماز-جماعت ‏یا فرادی-بر سایر کارها مقدم ‏باشد، پس اگر شخصی مسجد را برای تلاوت قرآن یا درس گفتن یا دعا فرا خواندن اشغال کرده باشد و شخص دیگری بخواهد در آنجا نماز بخواند، و جای ‏دیگری در مسجد برای نماز خواندن نباشد یا بخواهد به جماعت ملحق شود و جای دیگری برای فرادی‏ خواندن نماز هست ولی برای شرکت در جماعت ‏نیست، مثلا در کنار صفوف به هم فشرده نماز جماعت، شخصی مشغول قرائت قرآن است و شبستان دیگری در مسجد برای نماز فرادی خواندن‏ هست ولی جایی برای شرکت در نماز جماعت‏ باقی‏ نمانده و فردی وارد می‏ شود و می‏خواهد در نمازجماعت ‏شرکت کند، بر شخصی که قرآن می‏خواند واجب است، جای خود را به نمازگزار بدهد (١٠)

١٠٠-اگر انسان نگذارد مردم از مسجد و مدرسه و پل و جاهای دیگر که برای عموم مردم ساخته شده ‏استفاده کنند، حق آنان را غصب کرده است (١١)

١٠١-اگر کسی در مسجد جایی برای خود بگیرد و دیگری نگذارد که از آنجا استفاده کند، حق او را غصب ‏کرده است (١٢)

١٠٢-کسی که در مسجد نشسته، اگر دیگری جای ‏او را غصب کند و در آنجا نماز بخواند بنابر احتیاط واجب باید دوباره نمازش را در محل دیگری بخواند (١٣)

١٠٣-گذاشتن رحل (اثاث و وسائل، مانند سجاده و عبا و. . . ) برای نشستن در مسجد،  مانند نشستن است، یعنی صاحب رحل، حق اولویتی نسبت‏ به آن مکان پیدا می‏ کند و دیگران نمی ‏توانند جای او رابگیرند، در صورتی رحل، چیزهایی مثل سجاده و عبا باشد که تمام محل نماز خواندن یا قسمت عمده آن را بگیرد، نه مثل گذاشتن مهر یا تسبیح یا مسواک و شانه‏ و امثال اینها، بنابر این با گذاشتن مهر یا تسبیح و حتی ‏هر دو حقی برای او ثابت نیست و دیگران می ‏توانند، بردارند و در آن مکان نماز بخوانند (١٤)

١٠٤-بین گذاشتن رحل و آمدن فرد نباید فاصله‏ زیاد باشد، به طوری که آن مکان معطل بماند، پس اگر رحلی بگذارد و برود و بر نگردد در صورتی که بدون ‏برداشتن نتوان در آن محل نماز خواند، دیگران‏ می‏توانند آن را بردارند ولی کسی که آن را بر می‏دارد، ضامن نگهداری آن است تا صاحبش برگردد (١٥)

١٠٥-اگر شخصی که در جایی از مسجد نشسته ‏است، برخیزد و از آن محل صرف نظر کند،  حتی اگر رحلی گذاشته و رحل را برندارد، دیگران می ‏توانند آن‏جا را بگیرند. ولی تصرف در رحل او جایز نیست، مثل نمی ‏توانند بر سجاده او نماز بخوانند (١٦)

١٠٦-س:شخصی در مسجد، جهت نماز جماعت، رحل گذاشته و بیرون رفته و جماعت ‏برپاشده و صاحب رحل مراجعت نکرده است در این‏صورت به محض منعقد شدن نماز جماعت، حق او ازآن مکان ساقط شده و دیگری می ‏تواند جای او راتصرف کند یا نه؟

ج-بعد از منعقد شدن جماعت، احتیاط آن‏است که تا امام به رکوع رکعت اول نرفته ‏جای او را اشغال نکنند (١٧)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

١٠٧-س:شخصی برای نماز در مسجد جا گرفته و می‏رود وضو بگیرد، دیگری جا نماز او را کنار زده وجای او مشغول نماز می‏ شود آیا نماز او صحیح است؟

ج-بنابر احتیاط واجب نمازش را دوباره ‏در محل دیگر بخواند (١٨)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

 

با کسانی که به مسجد نمی آیند

١٠٨-مستحب است انسان با کسی که در مسجدحاضر نمی‏ شود:

-غذا نخورد.

-در کارها با او مشورت نکند.

-همسایه او نشود .

-از او زن نگیرد. 

-و به او زن ندهد (١٩)

 

مستحبات مسجد

١٠٩-بجز آنچه تاکنون گفته شد، این کارها نیز درباره مسجد مستحب است:

زودتر از همه به مسجد رفتن و دیرتر از همه ازمسجد بیرون آمدن. 

چراغ مسجد را روشن کردن [تامین نور مسجد]. 

تمیز کردن مسجد. 

هنگام وارد شدن، ابتدا پای راست را داخل ‏مسجد گذاشتن. 

هنگام بیرون آمدن، ابتدا پای چپ را بیرون‏ گذاشتن. 

وضو گرفتن، برای رفتن به مسجد. 

خوشبو کردن خود و پوشیدن بهتر لباس ها برای‏ رفتن به مسجد (٢٠)

 

مکروهات مسجد

١١٠-این کارها درباره مسجد مکروه است:

عبور از مسجد، به عنوان محل عبور، بدون آنکه در آنجا نماز بخواند. 

خوابیدن در مسجد مگر در حال ناچاری. 

فریاد زدن در مسجد و صدا را بلند کردن، مگر برای اذان. 

سخن گفتن از امور دنیا در مسجد. 

خرید و فروش در مسجد. 

انداختن آب دهان و بینی در مسجد (اگر بی ‏احترامی به مسجد باشد حرام است. )

رفتن به مسجد برای کسی که سیر یا پیازخورده و بوی دهانش مردم را آزار می‏دهد (٢١)

 

اعتکاف در مسجد

١١١-یکی از کارهای مستحب، اعتکاف است وعبارت است از ماندن در مسجد به قصد عبادت باشرایطی که در کتابهای مفصل فقهی آمده است (٢٢)

١١٢-اعتکاف تنها در این مساجد صحیح است:

مسجد الحرام در مکه مکرمه

مسجد النبی صلی الله علیه و آله در مدینه منوره

مسجد جامع کوفه

مسجد جامع بصره

و در غیر از این چهار مسجد، تنها در مسجدجامع هر شهر به قصد رجاء مانع ندارد و در سایر مساجدجایز نیست (٢٣)

 

مسجد جامع

١١٣-س:تعریف مسجد جامع چیست؟

ج-مسجد جامع مسجدی است که اغلب اوقات‏ بیشتر از سایر مساجد جمعیت داشته باشد (٢٤)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

١١٤-س:تعریف مسجد جامع چیست؟

ج-مسجدی که برای اجتماع زیادی از اهالی آنجا ساخته شده و اختصاص به گروه‏ خاصی یا اهالی محل ه‏ای دیگر نداشته باشد (٢٥)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته
 

١١٥-س:مسجد جامعی در شهری ساخته شده، بعد از آن مسجد بسیار بزرگتری ساخته شده و آن نیز به مسجد جامع معروف گشته، کدامیک از این دو مسجد، شرعا مسجد جامع می‏ باشد، و ملاک در تعیین‏ مسجد جامع چیست، با توجه به اینکه گاهی در این‏ مسجد نماز جمعه خوانده می‏شود و گاهی در آن، و حکم اعتکاف در این دو مسجد چیست؟

ج-در صدق جامع بودن مسجد شرط نیست که تنها یک مسجد باشد، پس تعدد مسجد جامع در یک شهر ضرری نمی ‏زند، و اعتکاف در هر دو صحیح است، و اقامه نماز جمعه دخلی در موضوع ندارد (٢٦)

آیت‏ الله خویی قدس ‏سره

پی ‏نوشتها:

١-تحریر الوسیله، ج ١، فی مکان المصلی، ص ١٥١، م ١٦. 

٢-همان و العروة الوثقی، ج ١، مکان المصلی، ص ٥٩٦، م ٤. 

٣-توضیح المسائل، م ٨٩٤. 

٤-العروة الوثقی، ج ١، فی مکان المصلی، ص ٥٩٦، م ٦. 

٥-همان، م ٨. 

٦-همان، ص ٥٩٧، م ٩. 

٧-توضیح المسائل، م ٩١٣. ا

٨-توضیح المسائل، م ١٣٥٦. 

٩-مناسک حج محشی، ص ٤٨٦، م ١٣١٦. 

١٠-تحریر الوسیله، ج ٢، کتاب احیاء الموات و المشترکات، ص ٢١٤، م ١٥. 

١١-توضیح المسائل، م ٢٥٤٥. 

١٢-همان. 

١٣-توضیح المسائل، م ٨٦٨. 

١٤-همان، ص ٢١٥، م ١٧. 

١٥-همان، ص ٢١٥. 

١٦-همان، ص ٢١٤ و ٢١٥، س ١٦ و ١٨. 

١٧-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٣٥، س ٣٢. 

١٨-جامع المسائل، ج ١، ص ٩٤، س ٣٠٥. 

١٩-توضیح المسائل، م ٨٩٧. 

٢٠-العروة الوثقی، ج ١، فصل فی الوضوءات المستحبه، ص ١٩٤ و توضیح ‏المسائل، م ٩١٢ و ٩١٣. 

٢١-توضیح المسائل، م ٨٩٦ و ٨٩٧. 

٢٢-تحریر الوسیله، ج ١، کتاب الصوم، خاتمة فی الاعتکاف، ص ٣٠٤. 

٢٣-تحریر الوسیله، ج ١، کتاب الصوم، خاتمة فی الاعتکاف، ص ٣٠٤. 

٢٤-مجمع المسائل، ج ١، ص ١٥٣، س ١٠١. 

٢٥-اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٢، س ٤١٢. 

٢٦-مسائل و ردود، ص ١٩، س ٥٢. 

 

درباره ی حفظ حرمت مسجد

نجس کردن مسجد

١٥٤-نجس کردن زمین و سقف وبام و طرف داخل‏ دیوار مسجد حرام است (١)

١٥٥-احتیاط واجب آن است که طرف بیرون دیوارمسجد را هم نجس نکنند، مگر آنکه واقف،  آن را جزو مسجد قرار نداده باشد (٢)

١٥٦-نجس کردن فرش مسجد نیز حرام است (٣)

١٥٧-اگر مسجدی را غصب کنند و به جای آن،  خانه و مانند آن بسازند که دیگر به آن مسجد نگویند، باز هم بنابر احتیاط واجب نجس کردن آن حرام وتطهیر آن واجب است (٤)

 

تطهیر مسجد

١٥٨-برطرف کردن نجاست از مسجد واجب است و فرقی در این مساله بین داخل، سقف و پشت ‏بام وحتی طرف داخل دیوار مسجد نیست. یعنی هر جای‏ مسجد نجس شود باید تطهیر یا به گونه ‏ای دیگرنجاست ‏بر طرف گردد (٥)

١٥٩-بنابر احتیاط واجب، اگر طرف بیرون دیوارمسجد نجس شود، بر طرف کردن نجاست از آن‏ واجب است، مگر آنکه واقف، طرف بیرون را جزومسجد قرار نداده باشد (٦)

١٦٠-هنگامی که انسان از نجاست مسجد مطلع ‏شد، فورا باید آن را تطهیر کند، پس نباید به قدری معطل کند که عرفا بگویند تاخیر کرده است (٧)

١٦١-بر طرف کردن نجاست از مسجد، واجب‏ کفایی است و اختصاص به کسی که مسجد را نجس‏ کرده یا سبب نجس شدن آن شده ندارد، بلکه بر همه ‏افرادی که می‏ توانند مسجد را تطهیر کنند واجب ‏است (٨)

١٦٢-اگر فرش مسجد نجس شود، بنابر احتیاط واجب باید آن را تطهیر کنند ولی چنانچه به واسطه‏ آب کشیدن خراب می‏شود و بریدن یا تراشیدن جای‏ نجس بهتر است، باید محل نجس را بتراشند یا ببرند و اگر کسی که می ‏برد یا می‏ تراشد خودش نجس کرده‏ باشد، باید آن را اصلاح کند (٩)

١٦٣-اگر انسان نتواند مسجد را تطهیر کند یا کمک ‏لازم داشته باشد و پیدا نکند، تطهیر مسجد بر او واجب نیست، ولی اگر بی ‏احترامی به مسجد باشد،  بنابر احتیاط واجب باید به کسی که می ‏تواند تطهیرکند، اطلاع دهد (١٠)

١٦٤-اگر مسجدی را با گل یا گچ نجس ساخته ‏باشند یا غیر مسلمانی در ساختن آن دست داشته باشدکه موجب نجس شدن آن شده و تطهیر آن ممکن‏ نباشد مگر با تخریب قسمت قابل توجهی یا تمام آن، در صورتی که کسی باشد که بدون دریافت اجرت، مسجد را بازسازی کند، تخریب آن جایز است و گرنه ‏بنابر احتیاط واجب نباید خراب کنند (١١)

١٦٥-س:منبر مسجد-در حرمت نجس نمودن‏و لزوم تطهیر-در حکم مسجد است ‏یا نه؟

ج-اگر موجب هتک باشد تطهیر آن، لازم ‏است (١٢)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

١٦٦-س:مساجدی که به دست کارگران غیرمسلمان ساخته شده با توجه به اینکه می‏ دانیم بطور مستقیم در سیمان کاری و رنگ کاری آن دست داشته ‏و در جایی است که خورشید هم بر آن نمی ‏تابد، حکم‏ نماز در چنین مسجدی چیست؟

ج-در فرض مذکور واجب است ظاهر مسجد را تطهیر کنند و تطهیر اجزاء داخلی ‏آن واجب نیست (١٣)

آیت ‏الله خویی قدس ‏سره

 

خواندن نماز یا تطهیر مسجد؟

١٦٧-اگر انسان در وقت نماز و قبل از شروع آن‏ متوجه شود جایی از مسجد نجس است، مثلا ببیندچند قطره خون بر فرش مسجد ریخته است و:

وقت نماز وسعت دارد، تطهیر مسجد بر خواندن‏ نماز مقدم است. 

وقت نماز تنگ است، یعنی اگر بخواهد مسجد راتطهیر کند و بعد از آن نماز بخواند، تمام نماز یاقسمتی از آن پس از وقت‏ خوانده می‏شود، نماز خواندن بر تطهیر مسجد مقدم است (١٤)

١٦٨-اگر در بین نماز متوجه شود یا یادش بیاید که‏ مسجد است، اگر:با تمام کردن نماز تطهیر تاخیرنمی‏ شود، مثلا در رکعت آخر نماز است، یا وقت نمازتنگ است، نمازش را تمام کند و بعد از نماز مسجد راتطهیر کند، و در صورتی که تاخیر نمی ‏شود و وقت ‏نماز هم وسعت دارد، باید نماز را رها کند و مسجد راتطهیر کند و بعد از آن نمازش را بخواند (١٥)

١٦٩-کسی که باید اول مسجد را تطهیر کند، اگر اول‏ نمازش را خواند، هر چند به جهت ترک تطهیر مسجدگناه کرده است ولی نمازش باطل نیست (١٦)

١٧٠-اگر نجس بودن مسجد را فراموش کرد و نماز را خواند و پس از نماز یادش آمد نمازش صحیح ‏است (١٧)

 

رفتن جنب و حائض به مسجد

از جمله مسائلی که حاکی از قداست و حفظ احترام مسجد است پرهیز انسان در حال جنابت و خانمها درایام عادت(قاعدگی) از رفتن به مسجد و برخی اموردیگر مربوط به مسجد است که نمونه‏ هایی از آن بدین ‏شرح است:

١٧١-جنب و زن حائض یا نفساء نباید به مسجدالحرام و مسجد النبی صلی الله علیه و آله وارد شوند، هر چند از یک در داخل شود و از در دیگر بیرون رود، یعنی حتی عبور ازمسجد برای چنین افرادی حایز نیست (١٨)

١٧٢-توقف جنب و حائض و نفساء در مسجد -هرمسجدی باشد- حرام است (١٩)

١٧٣-برای چنین افرادی، گذاشتن چیزی در مسجد-هر چند از بیرون مسجد-حرام است (٢٠)

١٧٤-س:شخص جنب برای شغلی، مانند بنایی ‏و نقاشی داخل مسجد شود، اجرتی که می‏ گیرد چه صورت دارد؟

ج-نظر به اینکه توقف جنب در مسجد حرام است، نقاشی یا بنایی جنب، در مسجد که ‏مستلزم توقف است نیز حرام و بنابر این‏ مزد او حرام است‏ به دلیل اینکه‏ان الله‏اذا حرم شیئا حرم ثمنه‏و همچنین است یجار جنب برای بنایی یا نقاشی مسجد، باطل‏است (٢١)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

 

بردن کودکان به مسجد

١٧٥-راه دادن کودکان (کودکانی که احترام مسجد را نگه نمی‏دارند یا مزاحم نمازگزاران هستند یا ممکن است ‏سبب نجس شدن مسجد شوند ولی کودکانی که‏ برای نماز خواندن می ‏ایند، مکروه نیست. ) و دیوانه‏ ها به مسجد مکروه ‏است (٢٢)

 

ورود غیر مسلمان به مسجد

١٧٦-س:شهرستان. . . فاقد محل مخصوص ‏مجالس ترحیم است، در ایام فواتح، یهودی‏ های ساکن این شهرستان جهت عرض تسلیت و اظهار همدردی ‏با صاحبان میت، داخل شبستان مسجد مسلمین‏ می‏شوند آیا این مطلب جایز است؟

ج-ورود غیر مسلمان، در مسجد، جایز نیست و اینگونه مجالس فاتحه را که درمعرض شرکت غیر مسلمان می ‏باشد، درغیر مسجد منعقد نمایند (٢٣)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

١٧٧-س:آیا ورود غیر مسلمانان به مساجدمسلمین جایز است، هر چند برای مشاهده آثارتاریخی باشد؟

ج-ورود آنان به مسجد غیر از مسجدالحرام و مسجد النبی(ص)فی نفسه منعی ‏ندارد، مگر آنکه موجب نجس شدن یاهتک حرمت مسجد یا توقف جنب درمسجد باشد (٢٤)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته

 

بردن شی‏ء نجس به مسجد

١٧٨-بردن عین نجس، به مسجد، مانند خون وچیزی که نجس شده، مثلا لباس نجس،  اگربی ‏احترامی به مسجد باشد حرام است (٢٥)

١٧٩-س:ورود اهل کتاب به مساجد برای شرکت‏ در مجلس ترحیم دوستان و آشنایان شان جایز است‏ یاباید از آنها جلوگیری کرد؟

ج-اگر موجب هتک مسجد نباشدجلوگیری آنها واجب نیست (٢٦)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

 

کف زدن در مسجد

١٨٠-س:در موالید حضرات ائمه علیهم السلام در مسجد، مجلس گرفته اشعار می‏خوانند و موقع خواندن اشعار، کف می‏زنند، کف زدن در مسجد چه صورت دارد؟

ج-به نظر اینجانب خالی از اشکال نیست،  ممکن است جزء لهویات محسوب شود (٢٧)

آیت ‏الله گلپایگانی قدس ‏سره

١٨١-س:در اعیاد مذهبی و جشن ولادت ‏ائمه علیهم السلام در مسجد یا حسینیه مجلس جشن گرفته‏ می‏شود و اشعار مذهبی خوانده می‏ شود، آیا کف زدن دراین مجالس جایز است؟

ج-در مساجد و حسینیه ‏ها کف نزنند (٢٨)

آیت ‏الله فاضل‏ لنکرانی دامت‏ برکاته

 

نواختن و پخش موسیقی در مسجد

١٨٢-س:آیا پخش موسیقی شاد به مناسبت‏ میلاد ائمه معصومین علیهم السلام در مسجد شرعا اشکال دارد؟

ج-روشن است که برای مسجد، جایگاه ‏شرعی خاصی است، و چنانچه پخش‏ موسیقی در مسجد مناسب جایگاه و احترام ‏مسجد نباشد، حرام است، حتی اگر موسیقی ‏غیر مطرب باشد (٢٩)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته
 

پی ‏نوشتها:

١- و ٢-توضیح المسائل، م ٩٠٠. 

٣-العروة الوثقی، ج ١، فی احکام النجاسات، ص ٨٦، م ٨ و توضیح ‏المسائل، م ٩٠٥. 

٤- و ٥- و ٦- توضیح المسائل، م ٩٠٣. 

٧- و ٨- العروة الوثقی، ج ١، فی احکام النجاسات، ص ٨٤، م ٢. 

٩- همان، ص ٨٦، م ٨ و توضیح المسائل، م ٩٠٥. 

١٠- توضیح المسائل، م ٩٠١. 

١١- العروة الوثقی، ج ١، فی احکام النجاسات، ص ٨٦، م ٩. 

١٢- مجمع المسائل، ج ١، ص ١٤٣، س ٦٣. 

١٣- مسائل وردود، ص ١٧، س ٤٦. 

١٤- و ١٥- و ١٦- و ١٧- العروة الوثقی، ج ١، فی احکام النجاسات، ص ٨٥، م ٤. 

١٨- و ١٩- و ٢٠- تحریر الوسیله، ج ١، القول فی احکام الجنب، ص ٣٨ و ٣٩. 

٢١- مجمع المسائل، ج ١، ص ١٥٧، س ١١٦. 

٢٢- توضیح المسائل، م ٩١٥. 

٢٣- مجمع المسائل، ج ٢، ص ١٥٢، س ٩٦. 

٢٤- اجوبة الاستفتائات، ج ١، ص ١٢٩، س ٤٣٠. 

٢٥- توضیح المسائل، م ٩٠٦. 

٢٦- جامع المسائل، ج ١، ص ٩٠، س ٢٨٧. 

٢٧- مجمع المسائل، ج ١، ص ١٥٥، س ١٠٧. 

٢٨- جامع المسائل، ج ١، ص ٩٥، س ٣٠٧. 

٢٩- اجوبة الاستفتائات، ج ١ ص ١٢٢، س ٤١٠. 

 

 

درباره ی اولیاء مسجد

واقف و بانی مسجد

٢٠٢-س:واقف مسجد خود را متولی و عزل و نصب ‏امام مسجد را در حیطه تولیت‏ خود قرار داده است آیاصحیح است ‏یا خیر؟

ج-جعل تولیت‏ برای مسجد صحیح نیست ‏و عزل و نصب او اثر ندارد (١)

٢٠٣-س:مسجدی در سال ٥٤ توسط شخصی بناشده و به نام همان شخص نامگذاری شده و مردم درطول چندین سال در این مسجد نماز خوانده ‏اند و سپس توسعه داده ‏اند و مقداری زمین نیز جنب مسجدخریداری نموده و فرش و منبر و سایر لوازم نیزخریده ‏اند و خود بانی مسجد نیز هیچ گونه ممانعتی‏ نکرده، سپس مردم مستضعف مقداری آهن نیزخریداری کرده ‏اند تا مسجد را به طور کلی تعمیر اساسی نمایند، لاکن بانی مسجد اکنون مخالفت نموده‏ و مانع ساختن و توسعه مسجد می ‏باشد و حال این که ‏اولا خود ایشان عنوان مسجد را گذاشته و ثانیا اکنون‏ می‏گوید:حتی اگر به مراجع تقلید هم مراجعه کنیدمن می‏ گویم مسجد را وقف نکرده ‏ام و سند آن نزد من ‏است و من آن را نمی ‏دهم، شما اگر می‏ خواهید در کناراین مسجد یک مسجدی برای خودتان بسازید. 

حالا ما آهنی را که تهیه کرده ‏ایم برای همه زیر بناو با نقشه مهندسی می‏ باشد و ضمنا برای محلی که ‏ایشان آن را مسجد تعیین کرده خرج زیادی کرده ‏ایم، اکنون نه می‏توانیم دو مسجد در کنار هم بسازیم و نه‏ می‏توانیم تعمیر اساسی مسجد را شروع و ساختمان آن را تکمیل نمائیم. خواهشمند است ما را راهنمایی ‏کامل بفرمائید. 

ج-سند میزان نیست، اگر وقف مسجدمتحقق شده و تحویل جهت وقف گردیده ‏دیگر واقف اختیاری در آن ندارد و توسعه ‏مسجد اگر ضرورت داشته باشد اشکال ‏ندارد و واقف حق ممانعت ندارد (٢)

٢٠٤-س:زمینی در بیش از بیست ‏سال قبل برای‏ مسجد داده شده و با پول مردم، مسجد ساخته شده، آیا صاحب قبلی زمین یا وارث آن می‏توان بگوید:من ‏راضی نیستم کسی در این مسجد نماز بخواند یا خیر؟

ج-بعد از ساختن مسجد و تحویل به‏ نمازگزاران نمی ‏تواند رجوع کند و رضایت ‏او معتبر نیست (٣)

٢٠٥-س:آیا کسی که مسجدی را بنا می‏کند و همه مخارج آن را می‏دهد، می‏تواند بگوید:مثلا فلان اتاق‏ که برای خادم مسجد ساخته ‏ام، راضی نیستم برای کار دیگری گذاشته شود؟

ج-اگر بانی و واقف، مرافق( جاهایی که مورد استفاده و بهره‏ برداری واقع می‏شود. )مسجد رابرای استفاده بخصوص تعیین کرده، مخالفت ‏آن جایز نیست ولی اگر در وقف مصرف‏ خاصی تعیین نشده، استفاده در شؤون مربوط به مسجد مانع نداد (٤)

 

متولی مسجد

٢٠٦-واقف می‏تواند برای وقف متولی(سرپرست) یاناظر مشخص کند، حتی واقف می‏تواند تعیین متولی ‏وقف را به شخص دیگری واگذار کند، که در این‏صورت تولیت وقف با همان شخصی است که از سوی ‏واقف معین شده است بجز در مسجد که واقف نمی ‏تواند، خود یا شخص دیگری را به عنوان متولی‏ مسجد مشخص کند. پس مسجد یک مکان عمومی ‏است ‏برای استفاده شرعی همه مسلمانان و واقف یا هیئت امناء یا دیگران، تولیتی بر مسجد ندارند (٥)

٢٠٧-س:شخصی مقداری زمین را برای مسجدوقف کرده ولی متولی معین نکرده، اهالی،  امام‏ جماعت را دعوت می‏ کنند و به سعی ایشان مسجد، آباد و تکمیل می گردد، آیا رضایت صاحب زمین درصحت نماز امام و اهالی شرط است‏ یا نه؟

ج-مسجد متولی ندارد(ولی موقوفات مسجد، می‏تواند متولی داشته باشد. )و رضایت کسی‏ در عبادت در آن معتبر نیست ولی‏ تصرفاتی که منافی با احترام مسجد یامزاحم نمازگزاران باشد جایز نیست (٦)

٢٠٨-س:شخصی زمینی را وقف مسجد کرده ومصارف منافع را معین کرده است، ٥٠ درصد مال امام ‏جماعت، ٣٠ درصد مال خادم و ٢٠ درصد تعمیرمسجد، امام جماعت و متولی را نیز معین کرده، آیامتولی حق دارد چیزی به عنوان حق التولیه بردارد وسپس در نحو مذکور تقسیم کند؟

ج-بلکه می‏تواند اجرة المثل را به عنوان‏ حق التولیه بردارد و سپس تقسیم کند (٧)

آیت ‏الله اراکی قدس‏ سره

 

اختیارات هیئت امنای مسجد

٢٠٩-س:آیا هیئت امنای مسجد می‏توانند برای‏ تعمیر مسجد و سایر تصرفات بدون اجازه متولی اقدام‏ کنند؟

ج-ظاهر در وقف عام تحریر است نه ‏تکلیف و بنابر تحریر اصل جواز است و درمورد سؤال هیئت نمی ‏توانند بدون اذن متولی تصرفات در مسجد داشته باشند ونقش متولی تنها در مساله موقوفات مسجداست (٨)

آیت ‏الله اراکی قدس ‏سره

 

امام جماعت

از آنجا که نماز جماعت از برنامه‏ های مهم دینی ‏است که اغلب در مساجد برپا می‏شود، و در نمازجماعت، رهبر و پیشوای نمازگزاران امام جماعت ‏است، نقش و نظر او در اداره امور مساجد به ویژه درمسائل فرهنگی قابل انکار نیست، لذا می‏بینیم که ‏انجام برخی از کارها را در مسجد به نظر امام جماعت ‏محول کرده‏ اند و دستور به مشورت با او داده ‏اند که ‏نمونه ‏ای از آن در مورد نمایش فیلم در مسجد گذشت‏ و به نمونه‏ ای دیگر توجه کنید:

٢١٠-. . . استفاده از شبستان مسجد جهت‏ برگزاری جلسات قرائت قرآن و بیان احکام شرعی و معارف اسلامی و سایر مراسم دینی و مذهبی چنانچه‏ مزاحم نمازگزاران نباشد، و زیر نظر امام جماعت ‏باشد، اشکال ندارد. . . (٩)

آیت ‏الله خامنه ‏ای دامت ‏برکاته


 

شرایط مؤذن

٢١١-مستحب است کسی را که برای گفتن اذان‏ معین می کنند، عادل، وقت ‏شناس و صدایش بلندباشد (١٠)

 

وظیفه مؤذن

٢١٢-مستحب است هنگام اذان گفتن اینگونه باشد:

رو به قبله

ایستاده

با طهارت(با وضو یا غسل)

در جای بلند اذان بگوید(برای آنکه مردم صدای او را بشنوند، و این مساله اکنون با بلندگوحاصل می‏شود. )

دستها را به گوش بگذارد. 

و اینگونه اذان بگوید:

با صدای بلند و کشیده اذان بگوید

بین جملات اذان، کمی فاصله دهد

آخر جملات وقف کند

در جملاتی که کلمه مبارک‏الله‏قرار دادالف‏وهرا به روشنی ادا کند (١١)

٢١٣-اذان و اقامه، باید بعد از داخل شدن وقت نمازگفته شود و اگر عمدا یا از روی فراموشی قبل از وقت ‏بگوید باطل است (١٢)

پی ‏نوشتها:

١-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٩٦، س ١٤٦. 

٢-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٣٦، س ٦. 

٣-همان، ص ٣٣٩، س ١٢. 

٤-همان، ص ٤٦، س ٣٢٩. 

٥-تحریر الوسیله، ج ٢، کتاب الوقف، ص ٨٢، م ٧٨ و ٧٩ و استفتاآت، ج ٢، ص ٣٩٦ و ٣٩٧، س ١٤٦ و ١٤٧ اختیار امور مساجد با حاکم اسلمی ‏است(صحیفه نور، ج ٢٠، ص ١٧٠). 

٦-استفتاآت، ج ٢، ص ٣٩٧، س ١٤٨. 

٧-استفتاآت، ص ١٤٣، س ٣. 

٨-استفتاآت، ص ١٤٦، س ١٤. 

٩-اجوبة استفتائات، ج ١، ص ١٢٤، پاسخ سؤال ٤١٣. 

١٠-توضیح المسائل، م ٩٤١. 

١١-توضیح المسائل، م ٩٣٨ و ٩٣٩ و العروة الوثقی، ج ١، فی مستحبات‏الاذان و الاقامة، ص ٦٠٩. 

١٢-توضیح المسائل، م ٩٣٥. 

 

آیا تبدیل کنیف به مسجد جایز است؟

چنانچه زمینی مخصوص دست‌شویی نبوده باشد،  تغییر و تبدیل آن به مسجد بلامانع است ولی اگر چنانچه آن زمین در جهت خاص وقف و استفاده شود،  تبدیل آن جایز نیست. 

 

 مقصود از کنیف مکان‌های آلوده به نجاست است.  اگر چه نجس‌کردن مسجد هتک حرمت و از گناهان کبیره به شمار می‌آید.  اما بناکردن مسجد بر این‌گونه مکان‌ها بخصوص به هنگام توسعه مسجد با شرایطی بلااشکال است.

عبدالله بن سنان می‌گوید: از امام صادق (ع) در مورد مکانی که زمانی دست‌شویی بوده،  سؤال کردم که آیا می‌توان آن را نظافت کرد و مسجد قرار داد؟

 

امام فرمودند: در چنین مکانی آن‌قدر خاک بریز که نجاسات آن پوشیده شوند.  این کار زمین را تطهیر خواهد کرد،  ان‌شاءالله. (١)

نظیر این روایت را ابی الجارود از امام باقر(ع) نقل کرده است. (٢)

مسعده بین صدقه می‌گوید: از امام صادق (ع) پرسیدم آیا می‌توان مکان دست‌شویی را به مسجد تبدیل کرد؟(٣)

امام فرمودند: اگر به قدری خاک روی نجاسات بریزند که پوشیده و بوی آن قطع شود،  مانعی ندارد چون خاک آن نجاسات را تطهیر می‌کند و سنت پیامبر نیز این‌گونه بوده است.

 

شاید به استناد همین دسته از روایات است که فقهای ما فتوا داده‌اند: جایز است دست‌شویی و مکان‌هایی مانند آن را که مشتمل بر بول و غایط است،  مسجد قرار دهند؛(٤).  به این صورت که نجاسات موجود را با خاک پاک و طاهر بپوشانند.

 

در این حالت نجس ‌بودن باطن زمین مسجد ضرری ندارد،  هرچند که تنجیس ظاهر و باطن مسجد در غیر این غرض جایز نیست ولی در همین فرض هم احوط آن است که ابتدا نجاست را از این‌گونه مکان‌ها برطرف کنند،  سپس آن را مسجد قرار دهند یا اینکه تنهار ظاهر زمین را که پاک است،  مسجد قرار دهند.

 

لازم به توضیح است،  چنانچه زمینی مخصوص دست‌شویی نبوده باشد،  تغییر و تبدیل آن به مسجد بلامانع است ولی اگر چنانچه آن زمین در جهت خاص وقف و استفاده شود،  تبدیل آن جایز نیست.

 

سؤال: در اثر توسعه مسجد،  توالت سابق آن در حیاط مسجد واقع گردیده که فعلا معدوم و زمین آن موزاییک‌کاری و تمیز شده.  بعضی از مؤمنان در نماز خواندن روی چنین زمینی که سابقا جای توالت بوده،  احتیاط می‌کنند.  متمنی است حکم آن را بیان فرمایید؟

 

جواب: در فرض سؤال که زمین مزبور برای انتفاع در جهت مخصوص بوده آن را جزء صحن مسجد قرار دادن که منافی با آن جهت است،  جایز نبوده و حکم مسجد را ندارد ولکن نمازخواندن در آن مکان مانع ندارد،  والله العالم. (٤)

 

طبق این استفتا،  مکانی که برای جهت خاصی مثل وضوخانه و دست‌شویی وقف شده است،  چنانچه تبدیل هم شود عنوان مسجد را ندارد و اگر واقف ناراضی باشد چه بسا اقامه نماز در این مکان هم خالی از اشکال نباشد.

 

پی نوشت:

١.  الاستبصار: ج١، ص٤٤٢،  باب بئر الغائط یتخذ مسجدا ،  حدیث ٥

٢.  همان: ص ٤٤١،  ح ٣

٣.  همان:ص ٤٤١، ح

٤.  عروه الوثقی: ج١،  ص ٥٩٩،  مسئله١،  فصل ١٥

٥. مجمع المسائل: ج١، ص١٥٦،  س١١٤.

 

 

    استفتائات

١. با توجه به این که مستحب است انسان نماز را در مسجد محله خود بخواند،  آیا خالى کردن مسجد محل و رفتن به مسجد جامع شهر براى خواندن نماز جماعت،  اشکال دارد یا خیر؟

اگر ترک مسجد محله براى خواندن نماز جماعت در مسجد دیگر به ‌خصوص مسجد جامع شهر باشد،  اشکال ندارد.

 

٢. نماز خواندن در مسجدى که سازندگان آن ادعا مى ‏کنند که آن را براى خود و قبیله خود ساخته‏ اند،  چه حکمى دارد؟

مسجد پس از آنکه به عنوان مسجد ساخته شد،  اختصاص به قوم و گروه و قبیله و اشخاص خاصى ندارد و همه مسلمانان مى ‏توانند از آن استفاده نمی ند.

 

٣. آیا زنها بهتر است نماز را در مسجد بخوانند یا در خانه؟

فضیلت خواندن نماز در مسجد مختص مردان نیست.

 

٤. در حال حاضر بین مسجدالحرام و محل سعى بین صفا و مروه دیوار کوتاهى وجود دارد که ارتفاع آن نیم متر و عرض آن یک متر است.  این دیوار بین مسجد و مسعى مشترک است.  آیا زنها در ایام عادت که حق داخل شدن به مسجد الحرام را ندارند،  مى‏توانند روى این دیوار بنشینند؟

اشکال ندارد،  مگر این که یقین حاصل شود که آن دیوار جزء مسجد است.

 

٥. آیا انجام تمرین‏هاى ورزشى در مسجد محل یا خوابیدن در آن جایز است؟ این کارها در مسجدهاى دیگر چه حکمى دارد؟

مسجد جاى ورزش و تمرین ورزشى نیست و از کارهایى که با شأن و منزلت مسجد منافات دارد،  باید پرهیز شود،  و خوابیدن در مسجد هم مکروه است.

 

٦. آیا استفاده از شبستان مسجد براى رشد فکرى،  فرهنگى و نظامى (با آموزش هاى نظامى) جوانان جایز است؟ آیا با توجه به کمبود مکان‌هاى اختصاصى مى‏توان این کارها را در ایوان مسجد انجام داد؟

 این امور تابع کیفیت وقف صحن مسجد و ایوان آن است،  و باید از امام جماعت و هیأت امناى مسجد در این‏باره نظر خواهى شود.  البته حضور جوانان در مساجد و برپایى درس‏هاى دینى زیر نظر امام جماعت و هیأت امناى آن کار خوب و مطلوبى است.

 

٧. در بعضى از مناطق به ‌خصوص روستاها مجلس عروسى را در مساجد برگزار مى‏ کنند؛ به این صورت که مجلس رقص و آواز در خانه بر پا مى‏شود،  ولى نهار یا شام را در مسجد تناول مى‏کنند.  آیا این کار شرعاً جایز است یا خیر؟

 غذا دادن به دعوت شدگان در مسجد فى‌نفسه اشکال ندارد.

 

٨. شرکت‏هاى تعاونى مردمى اقدام به ساختن مناطق مسکونى مى‏کنند،  ابتدا توافق مى‏ نمایند که براى آن محله ‏ها مکان‌هاى عمومى مانند مسجد ساخته شود،  اکنون که آن واحدها به سهامداران شرکت تعاونى تحویل داده شده است،  آیا بعضى از آنان مى‏توانند هنگام تحویل گرفتن واحد مسکونى از توافق خود عدول کرده و بگویند ما راضى به ساختن مسجد نیستیم؟

اگر شرکت با توافق همه اعضاء اقدام به ساخت مسجد نموده و مسجد هم ساخته شده و وقف گردیده است،  عدول بعضى از اعضاء از موافقت اولیه خود اثرى ندارد.  ولى اگر بعضى از آنان قبل از تحقق وقف شرعى مسجد از موافقت خود عدول کنند،  ساخت مسجد با اموال آنان در زمین متعلّق به همه اعضاء بدون رضایت آنان جایز نیست،  مگر این که در ضمن عقد لازم بر همه آنها شرط شده باشد که بخشى از زمین شرکت براى ساخت مسجد تخصیص یابد و اعضاء این شرط را پذیرفته باشند،  در این صورت حق عدول ندارند و عدول آنها هم تاثیرى ندارد.

 

٩. براى مقابله با تهاجم فرهنگ غیر اسلامى،  حدود سى دانش ‏آموز را از گروه ابتدایى و متوسطه به شکل گروه سرود در مسجد جمع کرده ‏ایم که این افراد درسهایى از قرآن کریم،  احکام و اخلاق اسلامى را به مقتضاى سن و سطح فکرى شان فرامى ‏گیرند.  اقدام به این کار چه حکمى دارد؟ استفاده از آلت موسیقى اُرک توسط گروه چه حکمى دارد؟ انجام تمرین به وسیله آن در مسجد با رعایت موازین شرعى و مقررات مربوطه و متعارف رادیو و تلویزیون و وزارت ارشاد جمهورى اسلامى ایران داراى چه حکمى ‏است؟

تعلیم قرآن و احکام و آموزش اخلاق اسلامى و تمرین سرودهاى مذهبى و انقلابى در مسجد اشکال ندارد،  ولى در هر حال مراعات شأن،  قداست و جایگاه مسجد واجب است و مزاحمت نماز گزاران جایز نیست.

 

١٠. آیا نمایش فیلم‏هاى سینمایی که توسط وزارت ارشاد اسلامى ایران توزیع مى‏شود،  در مسجد براى شرکت کنندگان در جلسات قرآنى،  اشکال شرعى دارد یا خیر؟

تبدیل مسجد به مکانى براى نمایش فیلم‏هاى سینمایی جایز نیست،  ولى نمایش فیلم‏هاى مذهبى و انقلابى داراى محتواى مفید و آموزنده به مناسبت خاصى و بر حسب نیاز و تحت نظارت امام جماعت مسجد اشکال ندارد.

 

١١. آیا پخش موسیقى شاد از مسجد به مناسبت جشن میلاد ائمه معصومین(علیهم ‏السلام) شرعاً اشکال دارد؟

واضح است که مسجد جایگاه شرعى خاصى دارد،  لذا اگر پخش موسیقى در آن منافى با حرمت مسجد باشد،  حرام است،  حتى اگر موسیقى غیرمطرب باشد.

 

١٢. استفاده از بلندگوهاى مساجد که صدا را در خارج از مسجد پخش مى‏کنند،  تا چه وقت جایز است؟ پخش سرودهاى انقلابى یا قرآن کریم قبل از اذان چه حکمى دارد؟

پخش قرائت قرآن کریم براى چند دقیقه قبل از اذان در وقت هایى که باعث اذیت و آزار همسایگان و اهل محل نشود،  اشکال ندارد.

 

١٣. مسجد جامع چه تعریفى دارد؟

مسجد جامع مسجدى است که در شهر براى اجتماع همه اهل شهر بنا شده است،  بدون این که اختصاص به گروه و قشر خاصى داشته باشد.

 

١٤. در طرح توسعه یکى از خیابانه،  چند مسجد در مسیر طرح قرار مى‏گیرد که باید بعضى از آنها به‌طور کلى خراب شوند و در بقیه قسمتى از آنها تخریب گردد تا حرکت وسائط نقلیه براحتى صورت گیرد.  خواهشمند است نظر شریف را بیان فرمایید. 

خراب کردن تمام مسجد یا قسمتى از آن جایز نیست،  مگر در صورت وجود مصلحتى که اهمیت ندادن و بى‌توجهى به آن ممکن نباشد.

 

١٥. آیا استفاده شخصى و اندک از آب مساجد که مخصوص وضو گرفتن است،  جایز است؟ مثل این که مغازه‌داران از آن براى نوشیدن،  درست کردن چاى و یا براى ماشین استفاده کنند،  با توجه به این که آن مسجد واقف خاصى ندارد که از این اعمال جلوگیرى نمی د. 

اگر وقف آب براى خصوص وضو گرفتن نمازگزاران معلوم نباشد و عرف رایج در محله مسجد،  این باشد که همسایه‏ها و عبور کنندگان هم از آب آن استفاده مى‏کنند،  اشکال ندارد،  هرچند احتیاط در این مورد،  مطلوب است.

 

١٦. مسجدى در مجاورت قبرستانى،  وجود دارد و هنگامى که بعضى از مؤمنین به زیارت اهل قبور مى‏آیند،  از آب مسجد براى پاشیدن روى قبرهاى ارحام خود استفاده مى ‏کنند و ما نمى ‏دانیم که این آب عمومى است یا وقف خاص مسجد،  و بر فرض هم که وقف خاص مسجد نباشد،  معلوم نیست که مخصوص وضو گرفتن و دستشویى رفتن است یا خیر،  آیا استفاده مذکور از آن آب جایز است؟

اگر استفاده از آب مسجد براى پاشیدن روى قبرهایى که خارج از آن قرار دارد،  امر رایجى است و کسى به آن اعتراض نمى‏ کند و دلیلى هم بر وقف آن آب براى خصوص وضو و تطهیر نیست،  استفاده از آن براى امر مذکور اشکال ندارد.

 

١٧. اگر مسجد نیاز به تعمیر داشته باشد،  آیا اجازه گرفتن از حاکم شرع یا وکیل او واجب است؟

اگر تعمیر،  داوطلبانه و تبرّعى (از مالِ شخصىِ افراد خیّر) باشد،  نیازى به اجازه حاکم شرع نیست.

 

١٨. آیا جایز است وصیت کنم که مرا بعد از مردن در مسجد محله که تلاش فراوانى براى آن کرده ‏ام،  دفن نمایند.  زیرا دوست دارم در داخل یا صحن آن دفن شوم؟

اگر هنگام اجراى صیغه وقف،  دفن میّت استثناء نشده باشد،  دفن در مسجد جایز نیست،  و وصیت شما در این مورد اعتبارى ندارد.

 

١٩. مسجدى حدود بیست سال پیش ساخته شده و به نام مبارک صاحب الزمان(عجّل الله تعالى فرجه الشریف) زینت یافته است،  ولى معلوم نیست که این اسم در صیغه وقف مسجد ذکر شده باشد.  تغییر اسم مسجد از صاحب الزمان(عجّل الله فرجه الشریف) به مسجد جامع چه حکمى دارد؟

مجرد تغییر اسم مسجد مانعى ندارد.

 

٢٠. در مساجدى که از محل نذورات خاص مسجد و تبرعّات مؤمنین به برق و سیستم تهویه مجهز شده‏ اند،  هنگامى که شخصى از اهالى محل فوت مى‏کند،  براى او مجلس فاتحه در مسجد برگزار مى‏شود که در آن از برق و سیستم تهویه مسجد استفاده مى‏ گردد و برگزار کنندگان مراسم آن هزینه‏ ها را نمى ‏پردازند.  آیا این کار شرعاً جایز است؟

جواز استفاده از امکانات مسجد در اقامه مجالس فواتح براى اموات و امثال آن منوط به کیفیت وقف و نذر آن امکانات براى مسجد است.

 

٢١. در روستایى مسجد نوسازى وجود دارد که در مکان مسجد قبلى بنا شده‏ است.  در گوشه ‏اى از این مسجد که زمین آن جزء مسجد قبلى است،  بر اثر جهل به مسأله،  اتاقى براى تهیه چاى و مانند آن و کتابخانه‏اى در نیم طبقه قسمتى از شبستان مسجد در داخل شبستان مسجد ساخته شده است.  خواهشمندیم نظر خود را در این‌باره و مسأله تکمیل و کیفیت استفاده از نصف دور داخلى مسجد،  بیان فرمایید. 

ساختن اتاق مخصوص چاى در محل مسجد قبلى صحیح نیست و واجب است آن مکان به حالت مسجد بودن خود برگردد.  نیم طبقه داخل شبستان مسجد هم در حکم مسجد است و همه احکام و آثار شرعى آن را دارد،  ولى نصب قفسه‏ هاى کتاب و حضور در آنجا براى مطالعه اگر مزاحمتى براى نمازگزاران ایجاد نکند اشکال ندارد.

 

٢٢.  در یکى از روستاها مسجدى وجود دارد که رو به خرابى است،  ولى دلیلى براى خراب کردن آن وجود ندارد،  زیرا مانع استمرار جاده نیست.  آیا تخریب آن به‌طور کامل جایز است؟ همچنین این مسجد داراى مقدارى اثاثیه و اموال است،  اینها باید به چه کسى داده شوند؟

تخریب و ویران کردن مسجد جایز نیست و به‌طور کلى خراب کردن مسجد آن را از مسجد بودن خارج نمى‏ کند.  اثاث و لوازم مسجد اگر مورد استفاده در آن مسجد نباشد،  بردن آن به مساجد دیگر براى استفاده از آنها اشکال ندارد.

 

٢٣. آیا شرعاً ساخت موزه در گوشه ‏اى از صحن مسجد بدون دخل و تصرّف در ساختمان آن جایز است،  مثل کتابخانه که امروزه جزئى از مسجد را تشکیل مى‏دهد؟

ایجاد موزه یا کتابخانه در گوشه صحن مسجد اگر مخالف کیفیت وقف تالار و شبستان و صحن مسجد باشد و یا موجب تغییر ساختمان مسجد گردد،  جایز نیست.  بهتر این است که مکانى در کنار مسجد براى این منظور تهیه شود.

 

٢٤. مکانى وقفى وجود دارد که در آن مسجد،  مدرسه علوم دینى و کتابخانه عمومى بنا شده است که همگى آنها الان فعّال هستند.  این مکان در حال حاضر جزء نقشه مکان‌هایى است که از طرف شهردارى باید خراب شوند.  چگونه باید با شهردارى براى تخریب آن و گرفتن امکانات همکارى کرد تا بتوان آن را تبدیل به ساختمان بهترى نمود؟

اگر شهردارى اقدام به تخریب آن و دادنِ عوض نمی د و آن را تحویل دهد،  اشکال ندارد،  ولى اصل خراب کردن مسجد و مدرسه وقفى فى‌نفسه جایز نیست،  مگر در صورتى که مصلحتِ اهمِ غیر قابل چشم پوشى اقتضا کند.

 

٢٥. براى توسعه مسجد نیاز به کندن چند درخت از صحن آن است،  آیا این عمل با توجه به بزرگ بودن صحن مسجد و وجود درختان زیاد در آنج،  جایز است؟

اگر عمل مذکور تغییر و تبدیل وقف شمرده نشود،  اشکال ندارد.

 

٢٦. زمینى که جزء قسمت سرپوشیده مسجد بوده و بر اثر واقع شدن مسجد در مسیر طرح عمرانى شهردارى،  در خیابان افتاده و قسمتى از آن به علت اضطرار تخریب شده،  چه حکمى دارد؟

اگر احتمال برگشت آن به حالت اولیه ضعیف باشد،  ترتّب آثار شرعى مسجد بر آن معلوم نیست.

 

٢٧. مسجدى بوده که خراب شده،  و آثار مسجدى از آن محو گردیده یا به جاى آن بناى دیگرى ساخته شده و امیدى هم به دوباره سازى آن وجود ندارد،  مثل آنکه آن آبادى ویران شده و تغییر مکان پیدا کرده،  آیا نجس کردن آن مکان حرام است و تطهیر آن واجب است؟

در فرض سؤال معلوم نیست نجس کردن آن حرام باشد،  گر چه احتیاط آن است که نجس نکنند.

 

٢٨. مدتى است که در یکى از مساجد،  نماز جماعت اقامه مى‏کنم و اطلاعى از کیفیت وقف مسجد ندارم.  با توجه به این که مسجد از جهت هزینه با مشکلاتى روبرو است،  آیا اجاره دادن زیرزمین مسجد براى کارى که مناسب با شأن مسجد باشد،  جایز است؟

 اگر زیر زمین عنوان مسجد را ندارد و جزء تأسیساتى نیست که مسجد به آن نیاز داشته باشد و وقف آن هم وقف انتفاع نباشد،  اشکال ندارد.

 

٢٩. هیأت امناى مسجدى که املاکى براى اداره امور خود ندارد،  تصمیم گرفته ‏اند زیرزمینى را در قسمت سقف دار مسجد براى ساختن کارگاه و تأسیسات عمومى براى خدمت به مسجد ایجاد نمایند،  آیا این کار جایز است؟

حفر زمین مسجد براى تأسیس کارگاه و مانند آن جایز نیست.

 

٣٠. آیا به‌طور مطلق جایز است که کفّار داخل مساجد مسلمانان شوند،  هرچند براى مشاهده آثار تاریخى باشد؟

ورود آنان به مسجد الحرام شرعاً ممنوع است و در سایر مساجد هم اگر هتک و بى‏ حرمتى مسجد شمرده شود،  جایز نیست،  بلکه در سایر مساجد هم مطلقاً وارد نشوند.

 

٣١. آیا نماز خواندن در مسجدى که توسط کفّار ساخته شده،  جایز است؟

اشکال ندارد.

 

٣٢. اگر کافرى داوطلبانه مالى را براى کمک به ساختمان مسجد بدهد و یا کمک دیگرى نماید،  آیا قبول آن جایز است؟

اشکال ندارد.

 

٣٣. اگر کسى شب به مسجد بیاید و در آن بخوابد و محتلم شود و پس از بیدارى خروج از مسجد برایش ممکن نباشد،  چه تکلیفى دارد؟

اگر قادر بر خروج از مسجد و رفتن به جاى دیگر نیست،  واجب است که فوراً تیمم نماید تا بقا‏ در مسجد براى او حلال شود.

http://www. masjed. ir/fa/faq

 

حریم سبز عشق

مناسبت های فرهنگی، تاریخی و مذهبی

سخن سبز

 

 

صفحه نخست

ارتباط با ما

پیوندها

نوا و نما

پرسش و پاسخ

حامیان

نخبگان

حماسه حضور

برنامه ها

فعالیت ها

درباره مسجد

سخن سبز